Categorie archief: Griekenland

Mierenleeuw

Kent U reeds de mierenleeuw? Google, google, wiki, wiki: Het is een netvleugelig, nachtactief insect: Myrmeleon formicarius, uit de familie der mierenleeuwen (Myrmeleontidae); wie had dat gedacht.
Interessant is vooral de larve van dit dier. Om prooidieren te bemachtigen graaft de kleine larve een trechtervormig kuiltje in zand of losse grond. Als er een spin of mier komt aangelopen en op de helling van het trechtertje belandt kan hij niet meer terug; de larve gooit met zijn pootjes nog wat zand omhoog, het prooidier zakt verder naar beneden en wordt vermorzeld tussen sterke kaken. Nog voordat we aan de bestudering van de mens toekomen begrijpen we al dat het leven op deez’ aard niet erg prettig geregeld is.
.
Maar daar wil ik het nu niet over hebben. Mij hield beroepshalve even de vraag bezig waar de naam ‘mierenleeuw’ resp. Ameisenlöwe, ant-lion, vandaan komt. Een leeuw is ook een roofdier, zeker, maar heeft verder toch weinig gemeen met dit diertje: niet in afmetingen en niet in gedrag.
.
De mierenleeuw is niet zeldzaam en is overal de mensen opgevallen door zijn jachttechniek. De oude Grieken hebben hem zeker gekend, maar bij Aristoteles heet hij (misschien) λύκος, lykos, ‘wolf’, wat ook moeilijk te begrijpen is.
.
De naam ‘mierenleeuw’ gaat terug op de bijbel, om precies te zijn op de Griekse vertaling der Septuaginta van het boek Job, ± 100 voor Christus.

Toen nam Elifaz uit Teman het woord: […]: ‘De leeuw gaat zonder prooi te gronde, de jonge leeuwen zwerven hongerend rond.’ (Job 4: 11, Nieuwe Bijbelvertaling)

Het Hebreeuws heeft hier twee woorden die allebei leeuw betekenen: layish en lavī. Het Nederlands heeft er maar één woord voor. Twee maal ‘leeuw’ in hetzelfde vers is niet mooi, vonden de Griekse bijbelvertalers blijkbaar: zij hebben het eerste ‘leeuw’ vertaald met μυρμηκολέων (myrmēkoleōn), inderdaad letterlijk ‘mieren-leeuw,’ wat dat ook mag betekenen. Samengestelde dieren waren er in de Oudheid veel. De Latijnse bijbelvertaling Vulgata zou er later helemaal een potje van maken: die vertaalt het met tigris, ‘tijger’. Leeuwen en tijgers doen het altijd goed samen in teksten; vandaar.
.
Wat hebben die Grieken bij hun vertaling gedacht, wat voor beest hebben zij zich voorgesteld? Ik heb het (nog) niet kunnen vinden. Een tekst die heel misschien wat verder helpt is Herodotus (± 485–425 v. Chr), Historiae iii, 102, dat gaat over een woestijn in Indië, waar de mensen gouddeeltjes winnen uit het zand dat door zeer grote mieren wordt opgeworpen:

In die woestijn komen mieren voor die wat kleiner zijn dan honden, maar groter dan vossen. Enkele stuks zijn gevangen en die leven in de diergaarde van de Perzische koning. Die mieren maken hun hol onder de grond en graven precies als de Griekse mieren, waar ze sprekend op lijken. (vertaling Hein L. van Dolen. )

Hier zijn tenminste reusachtige ’mieren’ (μύρμηκες, myrmikes), al bereiken ze lang niet het formaat van een leeuw. Van Dolen oppert dat er misschien aan de Tibetaanse marmot gedacht is, ‘maar het kan net zo goed een fantasiedier zijn.’ Dat laatste geldt eigenlijk ook voor de bijbelse mierenleeuw.
.
De Griekse naam myrmēkoleōn komt niet voor in Griekse teksten die ouder zijn dan de bijbelvertaling en daarna alleen mondjesmaat in christelijke of door het christendom beïnvloede teksten.
Wat stelde men zich bij dit dier voor? Het tweede-eeuwse, domchristelijke dierenboek Physiologus zegt:

Toen nam Elifaz uit Teman het woord: […]: “De mierenleeuw gaat zonder voedsel te gronde.” De Physiologus zegt: De mierenleeuw is van voren als een leeuw, maar van achteren als een mier. Het vaderdier vreet vlees, de moeder kauwt peulvruchten. Wanneer zij nu een mierenleeuw ter wereld brengen doen zij dat als een wezen met een tweevoudige natuur: Het kan geen vlees eten wegens de natuur van zijn moeder en geen peulvruchten wegens de natuur van zijn vader; dus gaat het te gronde omdat het geen voedsel vindt.

Zo is het bijbelvers ‘verklaard’; hoe het verder moet met het voortbestaan van de soort interesseert de auteur blijkbaar niet. Wilt u de preek ook nog horen? Komt ie:

Zo is ook een man met twee zielen onbestendig op al zijn wegen (Jak. 1:7v). Met moet niet op twee paden wandelen, noch met dubbele tong spreken bij het gebed. Wee namelijk, zo heet het, een gespleten en zondig hart dat twee paden bewandelt (Sirach 2:12). Het is niet mooi, “ja, nee” of “nee, ja” te zeggen, maar laat jullie ja ja zijn en jullie nee nee, zoals onze Here Jezus Christus gesproken heeft (Matt 5:37).
Mooi heeft de Physiologus dus over de mierenleeuw gesproken.

Vindt hij zelf! Er zijn ogenblikken dat ik het betreur dat het christendom de westelijke wereld heeft veroverd. Maar ja, daarvóór zaten ze met nog meer goden, offers, keizerverering en bloedbaden in arena’s.

BRONNEN
– Job 4:11: לַיִשׁ אֹבֵד מִבְּלִי-טָרֶף וּבְנֵי לָבִיא יִתְפָּרָדוּ.
– Job 4:11, LXX: μυρμηκολέων ὤλετο παρὰ τὸ μὴ ἔχειν βοράν, σκύμνοι δὲ λεόντων ἔλιπον ἀλλήλους.
Physiologus Gr.: Ἐλιφὰζ ὁ Θαιμανῶν βασιλεὺς ἔλεξε˙ «μυρμηκολέων ὤλετο παρὰ τὸ μὴ ἔχειν βοράν». ὁ Φυσιολόγος ἔλεξε περὶ τοῦ μυρμηκολέοντος ὃτι τὰ μὲν ἐμπρόσθια ἔχει λέοντος, τὰ δὲ ὀπίσθια μύρμηκος. ὁ μὲν πάτηρ σαρκοφάγος ἐστίν, ἡ δὲ μήτηρ ὄσπρια τρώγει. ὃταν δὲ γεννῶσι τὸν μυρμηκολέοντα, γεννῶσιν αὐτὸν δυο φύσεις ἔχοντα, καὶ οὐ δύναται φαγεῖν κρέα διὰ τὴν φύσιν τῆς μητρός οὐδε ὄσπρια διὰ τὴν φύσιν τοῦ πατρός˙ απόλλυται οὔν διὰ τὸ μὴ ἔχειν τροφήν.
– Hdt. Hist. iii, 102.2: ἐν δὴ ὦν τῇ ἐρημίῃ ταύτῃ καὶ τῇ ψάμμῳ γίνονται μύρμηκες μεγάθεα ἔχοντες κυνῶν μὲν ἐλάσσονα ἀλωπέκων δὲ μέζονα: εἰσὶ γὰρ αὐτῶν καὶ παρὰ βασιλέι τῷ Περσέων ἐνθεῦτεν θηρευθέντες. οὗτοι ὦν οἱ μύρμηκες ποιεύμενοι οἴκησιν ὑπὸ γῆν ἀναφορέουσι τὴν ψάμμον κατά περ οἱ ἐν τοῖσι Ἕλλησι μύρμηκες κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, εἰσὶ δὲ καὶ αὐτοὶ τὸ εἶδος ὁμοιότατοι: ἡ δὲ ψάμμος ἡ ἀναφερομένη ἐστὶ χρυσῖτις.
De gebruikte vertaling: Herodotos, Het verslag van mijn onderzoek, vertaald, ingeleid en geannoteerd door Hein L. van Dolen, Nijmegen 1995.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Bijbel, Dieren, Griekenland

Oost west, thuis best

Toen ik nog over Mohammed en de vroege islam studeerde had ik nooit het gevoel iets onbelangrijks te doen. Immers, heel de wereld sprak tot kotsens toe over de islam? Het verstrekken van betrouwbare informatie over één van de stichters daarvan was dus van belang, ook al wilde vrijwel niemand die horen.
.
Na mijn pensionering wendde ik mij af van de arabistiek en concentreerde ik me meer op muziek. Dat kan ook nu: ik heb weer zangles, ik kan in mijn eentje zingen, maar koorzang zal nog lang onmogelijk zijn. Dat was in februari al duidelijk en ik heb meteen het roer omgegooid en mij gestort op een oud arabistisch onderzoeksproject, dat nooit af was gekomen: een negende-eeuwse christelijke tekst met ongeveer honderd christelijke teleologische godsbewijzen, die iets later met een islamitisch sausje werd overgoten. Dat is leuk werk, dat gepriegel en gepuzzel, net als vroeger, alleen bekruipt mij hierbij soms het idee dat het nergens goed voor is. Wat is het verschil met het patience leggen, dat mijn grootmoeder op haar oude dag regelmatig deed om het wachten op de dood te veraangenamen?
.
Ik moet mijzelf er af en toe uitdrukkelijk van overtuigen dat dit wel degelijk ergens goed voor is, en zelfs actueel, in verband met het hele white supremacy-gedoe. De tekst is namelijk een stukje in de legpuzzel van de geschiedenis van cultuuroverdracht en wetenschap—al is het maar een klein stukje. Die godsbewijzen interesseren me niet zo: heb je er tien gezien, kun je zelf de volgende twintig verzinnen, en God wordt er niet bestaander van. Maar het boekje wemelt van de citaten en verwijzingen naar oude Griekse, Latijnse en vroeg-christelijke auteurs, vertaald, zoals het voorwoord stelt, uit het Grieks in het Syrisch en Perzisch en nu ook in het Arabisch. Dat is dus een west-oost overdracht; de volgende fase werd de oost-west overdracht, verrijkt met Indische en Perzische elementen. Dacht U bij voorbeeld dat de grote christelijke theoloog Thomas van Aquino niet zwaar beïnvloed was door Arabische theologie en filosofie—en dus door ‘de islam’? Het cultuurgebied dat ik nu maar het ‘Westen’ zal noemen (in tegenstelling tot China, Japan, India) is altijd meer één geweest dan het wilde weten—en dan het nog steeds wil weten.
.
Ik las juist een boekrecensie uit de NRC van 20 april : Violet Moller, De zeven steden, een reis door duizend jaar geschiedenis. Volgens de recensie is het een enthousiast verhaal over die oost-west overdracht. Leuk dat er weer zo‘n boek is, dacht ik, vooral als het goed geschreven is. Maar mijn volgende gedachte was: alweer zo‘n boek! Dit is zo langzamerhand toch wel bekend? Nee, in brede kring is het nog steeds niet bekend, en als het al bekend was wordt het steeds weer ‘vergeten’ en ontkend. Het is net als met de geschiedenis van kolonialisme, racisme en slavernij: men weet het wel, maar wil het toch steeds weer niet weten. Een beetje drammen kan daarom geen kwaad, dat doen de o zo superieure white supremacists immers ook de hele tijd: die denken dat Europa rechtstreeks afstamt van de vikingen en de marmerblanke oude Grieken.
.
Overigens lijkt me een tekortkoming bij Moller—maar ik heb alleen de recensie gelezen!—dat de ‘Byzantijnse’ bijdrage niet ter sprake komt. Want toen in West-Europa de belangstelling voor de antieke wetenschap eenmaal opnieuw was gewekt, heeft men ook naarstig gezocht naar handschriften van die oude teksten in het Grieks, en men heeft er in Constantinopel en allerlei kloosters heel wat gevonden.
Ook de oosters-orthodoxe wereld kan wel wat rehabilitatie gebruiken. Want zoals Agatha Christie al schreef over een van haar superieure blanke personages: ‘In haar bevooroordeelde geest was een Griek bijna even erg als een Argentijn of een Turk.’

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Arabisch, Bildung und Uni, Gezondheid, Griekenland, Islam, Nabije Oosten, Persoonlijk

Mini-herinnering: dieren in Athene

In de hete zomernachten hadden we de ramen tegenover elkaar openstaan in de slaapkamer. Dan kwamen er muggen, maar die werden afgeschrikt met een klein electrisch ding waar je een plaatje in schoof dat bij verhitting een chemische damp uitwasemde waar muggen niet van hielden. Het werkte uitstekend.
.
Niet weg te krijgen waren de honden uit de buurt, die elkaar de hele nacht toeblaften. Maar dat wende; na een poosje hoorde het geblaf zelfs tot de vertrouwde geluiden van het huis. Verder waren er reusachtige motten, die als je ze niet bestreed de tapijten opaten die ’s zomers in een hokje werden opgeslagen.
.
Eerder incidenteel was de verschijning van een groene slang voor de voordeur. Kan geen kwaad, zei M.; bovendien glipte hij snel weg. Toen ik eens een reuzenspin in huis aantrof deed ik hem in een handdoek en bracht ik hem naar buiten. Geluk gehad, zei M.: die zijn giftig.
.
Onze hond heette Hektor, een Griekse Herder; ik ging vaak met hem wandelen op de berg. Hij was al bijna een mens; daarom zal ik hier niet over hem schrijven. Een oude dame in de buurt had een schoothondje, dat Chariklia heette. Chariklia! een nuffiger naam voor een hondje kun je niet verzinnen.

2 reacties

Opgeslagen onder Dieren, Griekenland, Niks

Mini-herinnering: gazon in Athene

M. had in Engeland gestudeerd en ze wilde dus beslist een gazon achter haar huis aan de Noordrand van Athene. Dat kon niet tegen droogte en moest nat worden gehouden, met water uit de kraan. Het kostte geld, maar dat had ze ervoor over. Het zal toch goedkoper geweest zijn dan de zwembaden die sommige huizen hadden. Lastig werd het tijdens de watercrisis van ik meen 1993: toen kwam het water per vrachtauto uit een gemeente waar geen schaarste was.
Waar het gazon ook niet tegen kon was schildpaddenpis. Achter het huis begon meteen de wildernis, en daarin leefden onder andere bergschildpadden, die soms de oversteek naar de beschaving waagden. Van de zenuwen moesten ze dan plassen. De tuinman klaagde dat het gras nooit meer goed werd op plaatsen waar een schildpad had gepist.
In het begin had ik wel eens de neiging naar noordelijke gewoonte in het gras te gaan liggen, maar dat ging snel over. Het gras zat vol kriebel- en jeukbeestjes, het lag daar alleen om bekeken te worden.
.
In het Athene van toen was hetzelfde aan de hand als in het Chennai (Madras) van nu. Droogte, te weinig water in de buurt, dan moet het water van een eind verderop worden aangevoerd middels aquaducten, men wist het in de Oudheid al. Maar als dat niet gedaan wordt, door gebrek aan inzicht, ambtelijke traagheid of corruptie, ontstaat er dorst.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Dieren, Europa, Griekenland

Alexander, geen boekendief

In het Palazzo Te in Mantua zag ik op een plafondschildering een afbeelding van Alexander de Grote met een paar boekbanden in een kistje. Dat is een illustratie bij wat Plutarchus vertelt in zijn biografie van Alexander:

  • ‘Toen hem een kistje werd gebracht, waarvan degenen die de schatten en goederen van Darius hadden opgenomen zeiden dat dit het allerkostbaarste was, vroeg hij zijn vrienden welk waardevol ding volgens hen het best daarin bewaard kon worden. Toen veel mensen verschillende dingen opperden, zei hij zelf dat hij de Ilias erin zou doen om hem goed te bewaken.’1

Alexander heeft de Perzische koning Darius III (reg. 336–330 v.Chr.) in etappes verslagen, waarbij hij telkens rijke buit behaalde. De Ilias was een belangrijk boek voor hem; hij stelde zich graag voor dat hij een nieuwe Achilles was.
.
Zou dit misschien samenhangen met de vroeg-Abbasidische, in wezen Perzische aanname dat Alexander alle boeken van de Perzen had gestolen, zodat ze later weer uit het Grieks in het Arabisch terugvertaald moesten worden? Daarover had ik hier al wat geschreven.
Waarom was dat kistje zo kostbaar? Misschien was het van massief goud of bezaaid met juwelen, wie zal het zeggen? Maar het kan ook zijn dat de inhoud kostbaar was. Van Darius III is bekend dat hij de oude Perzische Zand Avesta-teksten had laten uitgeven, vertalen en commentariëren. Ze vormden het middelpunt van zijn rijksideologie en werden bewaard in zijn schatkamer, die Alexander heeft geplunderd, en misschien wel in dat kistje. Het kistje heeft hij ingepikt, maar die Perzische boeken zullen allicht het laatste zijn geweest dat hem interesseerde. Goed denkbaar dat hij die Perzische boeken toen heeft weggedaan en heeft vervangen door wat voor hem het kostbaarste Griekse boek was: Homerus’ Ilias. En als het niet letterlijk zo gebeurd is, is het toch een mooie symboliek.
Het onderwerp kan nog wat nadere studie gebruiken.

NOOT:
1. κιβωτίου δέ τινος αὐτῷ προσενεχθέντος, οὗ πολυτελέστερον οὐδὲν ἐφάνη τοῖς τὰ Δαρείου χρήματα καὶ τὰς ἀποσκευὰς παραλαμβάνουσιν, ἠρώτα τοὺς φίλους ὅ τι δοκοίη μάλιστα τῶν ἀξίων σπουδῆς εἰς αὐτὸ καταθέσθαι: πολλὰ δὲ πολλῶν λεγόντων αὐτὸς ἔφη τὴν Ἰλιάδα φρουρήσειν ἐνταῦθα καταθέμενος. (Plut. Alex. 26, 1–2)

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Fictie, Geschiedschrijving, Griekenland, Kunst, Nabije Oosten

Russisch eitje

Bij de huiswerkhulp werkte ik deze week met een dame uit Afghanistan, die daar wiskundelerares was geweest. Haar moedertaal was Dari, een soort Perzisch. Ze had gestudeerd in de periode dat de Russen daar zaten (1979–89). Een beetje lastig natuurlijk: Russische bezetters, communisme; toch was het leven in Kabul toen blijkbaar veel normaler, ‘burgerlijker’ dan ooit nog daarna. Op de middelbare school had ze Russisch geleerd, en aan de universiteit had ze ook in het Russisch gestudeerd. Dat is niet zo bevreemdend: ik ken dat ook uit de Arabische wereld, waar allerlei moderne vakken vaak niet in het Arabisch worden gestudeerd, maar in het Engels of Frans. Duizend jaar geleden was Arabisch bij uitstek de taal om wiskunde in te studeren, maar die taal heeft de aansluiting aan moderne vakken niet overal meer terug gevonden. Zo is het blijkbaar ook met Dari.
.
De dame sprak een redelijk mondje Duits, maar beklaagde zich over de ongelooflijke ingewikkeldheid van de Duitse grammatica. Dat verwonderde mij zeer: hoewel ik zelf geen Russisch ken heb ik daar voldoende lang naar gekeken om te weten, dat de Russische grammatica heel wat ingewikkelder is dan de Duitse. We spraken er wat langer over: Russisch had ze in een vloek en een zucht geleerd, vertelde ze, helemaal niet moeilijk, terwijl Duits … dat was echt tobben.
.
Hoe kan dat? Voor jonge mensen is het altijd makkelijker een taal te leren. Als ik alleen al denk aan de vanzelfsprekendheid waarmee ik op school Duits geleerd heb, dat was echt een eitje. Dat zou ik nu waarschijnlijk niet meer kunnen.
Nog belangrijker is waarschijnlijk het perspectief waarmee men een taal leert. Als zo’n vreemde taal de enige mogelijkheid is om het ‘verder te brengen’, dan leer je die, hoe dan ook. Als je een buitenlandse partner hebt, of een religie met een heilige schrift in een vreemde taal, is de motivatie al veel minder sterk. En als je onverwacht in een land terecht komt waar je eigenlijk niet wezen wilt, zoals bij vele vluchtelingen het geval is, dan heb je ook geen zin in die taal. Tenzij je na de eerste schrik de mogelijkheid ziet en de wens koestert daar te blijven, dan ga je er je best op doen. Of toch weer minder wanneer de mogelijkheden in het nieuwe land tegenvallen, of als je geacht wordt na een poosje weer op te donderen.
.
In Griekenland volgde ik ooit een cursus Grieks voor gevorderden. De meeste klanten daar zouden het nooit leren. Ik wel, waarschijnlijk, want ik had al veel ervaring met vreemde talen, maar ik vond Grieks ook echt moeilijk. Op die cursus leerde ik een arts kennen uit Georgië. Het was in 1993 geloof ik, een tijd dat het hommeles was in Georgië en Griekenland gastvrijheid bood aan Christenen uit de Kaukasus met (vermeende?) Griekse wortels. Deze vrouw had het Georgisch als moedertaal, had Russisch geleerd op school, wat zij ook nodig had voor haar studie in de medicijnen, en leerde nu Grieks. Alle drie ingewikkelde talen, die niet met elkaar verwant zijn. Maar ze werkte hard en ik denk dat ze het ging redden. Haar perspectief was een artsenpraktijk die haar was aangeboden in Komotiní—voor Grieken was dat ongeveer de buitenste duisternis, maar voor haar de redding. Zij had dus een perspectief, en ik denk dat het vroegere leren van een andere moeilijke taal het voor haar ook makkelijker maakte.
.
Mijn Afghaanse is getrouwd, ze heeft drie kinderen en haar man werkt. Misschien hoeft ze niet meer zo nodig.

2 reacties

Opgeslagen onder Afghanistan, Ei, Europa, Griekenland, Huiswerkhulp, Taal

Schuld en welvaart

Weer wat gedachten over een onderwerp waar ik geen verstand van heb: geld.

Duitse winst: Zei de Duitse Minister van Financiën Schäuble vorig jaar nog in een bijzin, dat hij (voor Duitsland) aan de Eurocrisis 41 miljard had overgehouden, nu lijkt de winst nog groter: er wordt gesproken van 100 miljard. De rente op Duitse staatsleningen is sinds 2008 gestaag gezakt, waardoor de Duitse staat veel geld overhoudt. Of zoiets. Leuk natuurlijk, maar waarom hoor je dit altijd zo terloops? Het zou deel uit moeten maken van de algemene discussie over de Euro en de Eurocrisis. Maar dat mag niet, want het dikke Duitsland als profiteur, terwijl andere landjes de buikriem moeten aanhalen, dat is een beroerd gezicht. Om het jongste reddingspakket door het Duitse parlement te krijgen kan het argument ook rustig in de kast blijven: dat pakket komt er toch wel door.

world-debt-60-trillion-infographicSchulden: Een overzichtje van de Visual Capitalist laat zien hoe groot de staatsschulden in de wereld zijn. Duidelijk te zien is dat Griekenland te veel heeft, gemeten aan zijn omvang. Maar vooral wordt zichtbaar dat de meeste staatsschulden zitten in landen waar het het best toeven is. En niet bij voorbeeld in het armzalige Rusland, of in Rest of the World. Is er een prettige relatie tussen welvaart en staatsschulden? Zijn schulden een must have?

Griekse schulden: GR zal zijn schulden nooit afbetalen, dat weten alle betrokkenen. Maar ook dit mag niet gezegd worden, anders zijn de EU-parlementen niet te porren voor meer evt. ‘reddingspakketten’ — waarbij van alles wordt gered, alleen niet GR. Ook zouden andere EU-staten hun schulden dan misschien gedelgd willen zien. GR is gebaat bij het beeld van een hardvochtige EU, dat houdt de zaak daar beter bij elkaar. Dus beter wat hypocriet blijven over dit onderwerp.

Unwort des Jahres: Griechenrettung

3 reacties

Opgeslagen onder Europa, Griekenland

Ambtenaren voor Griekenland

Ja hoor, alweer een Duitser heeft voorgesteld, Duitse ambtenaren naar Griekenland te sturen om daar te helpen orde op zaken te stellen. Ditmaal is het de Hessische premier Volker Bouffier. Wie meent dat de Grieken uitgerekend op Duitse ambtenaren zitten te wachten begrijpt erg weinig van de wereld. Zinvol zou het misschien zijn Griekse ambtenaren die bij de EU in Brussel werken naar Griekenland af te vaardigen. Die weten hoe Griekenland werkt én hoe Europa werkt.

7 reacties

Opgeslagen onder Europa, Griekenland

Arm Griekenland, arm Europa

Het is moeilijk voor mij om over Griekenland na te denken. Ik heb geen verstand van geld en economie, bovendien heb ik sinds er aan mijn langere verblijven in GR een einde kwam (1995) niet erg opgelet. Toch doe ik het, want het land gaat mij ter harte en mijn eigen land, Europa, nog meer. Ik zal wel veel fouten maken, maar schamen doe ik me niet, want je hoort heel veel dom geleuter over GR; dan kan het mijne er ook nog wel bij.

Bankencrisis: Hoe was het ook alweer? 2008. Vele banken gered ten koste van veel geld, de schulden voor een deel in bad banks, voor een deel geschrapt. Het zwakke, onmoderne en moeilijk regeerbare GR bleef op een groot deel van zijn schulden zitten, en er kwamen er in snel tempo bij. Ik herinner mij vaag dat Merkel in 2008 zo getreuzeld heeft met een of ander ‘reddingspakket’ dat het de rente op de Griekse staatspapieren geweldig omhoogstuwde. Verder werd er met slechte bankpapieren zo geschoven, dat in ieder geval de Westeuropese banken gered werden en de strop aan GR bleef hangen. Ja, GR had te veel geconsumeerd, maar niet zó veel als de som van die schulden nu. Als er ergens een lek is stroomt er altijd ongelooflijk veel water weg, veel meer dan je normalerwijze op de rekening van de waterleiding terugvindt. Waar zijn bij voorbeeld de 89 steunmiljarden waarmee de ECB de laatste maanden heeft ‘geholpen’? Dat is vrijwel het hele Griekse BNP over die periode, en waar is het gebleven? Weggevloeid en verdampt. Men had beter het lek kunnen dichten.

Centrum en periferie: De harde landen van Europa zuigen naar mijn indruk de perifere landen leeg. Vroeger zogen ze de koloniën leeg, nu Zuid-Europa. Dat is geen goede manier om een verenigd Europa te krijgen. Tien, vijftien jaar geleden kon je nog de voorspelling horen, dat het zwaartepunt van Europa naar het Zuiden zou verschuiven, maar dat is niet gebeurd. Dat had ook niet gemoeten: een evenwichtig Europa hebben we nodig, een Transferunion, zoals Duitsland en de Verenigde Staten dat zijn, waarin de rijkere staten opkomen voor de armere.
Een van de dingen die ik mij vaag herinner is hoe er tien, vijftien jaar geleden onheil dreigde voor Duitsland: veel werk vloeide weg naar goedkopere landen. Men heeft dit werk teruggehaald door de lonen lager te maken. Die lage lonen vielen vooral toe aan buitenlandse werknemers en aan Duitsers van de pech-categorie, die buiten de boot van de aanzienlijke algemene welstand vielen. Fabrieken die eerst in Ierland of Spanje stonden waren nu weer in Duitsland te vinden. Alleen door kwaliteit en hoge productiviteit kon Duitsland niet concurreren, maar met de lagere lonen erbij ging het wel weer.

Media: de media spuiten jaar in jaar uit met modder en behandelen de Grieken op vrijwel dezelfde racistische toon als moslims. Zo rechtvaardigden ze tot dusverre de kaalslag in GR: die rotzakken verdienen immers niet beter. Pas de laatste weken komen er wat andere geluiden, en dat is misschien een positief gevolg van de herrie van de laatste tijd.
Heel slechte televisie was het overigens: al die beslist allerlaatste deadlines die op niets uitliepen; vele uren, ja dagenlang geouwehoer over iets wat niet plaatsvond. Maar alle betrokkenen hebben een hoop airmiles verzameld.

Belastingbetaler: de ‘belastingbetaler’, die voor alles opdraait wordt geacht vooral in Duitsland en Nederland te wonen. Maar de Griekse belastingbetaler heeft het meeste betaald: niet alleen belasting, ook nog een flink deel van zijn salaris. Waarom moeten juist de weinige inwoners van een klein en tamelijk zwak land opdraaien voor de blunders van de EU als geheel? Blijkbaar omdat hun leiders niet zo gehaaid waren als de onze.
Een wet lijkt overigens te zijn: Hoe minder belasting iemand betaalt, des te luider hij schreeuwt over ‘onze belastingcenten’.

Terugbetaling schulden: of die schulden nu worden kwijtgescholden of niet, ze worden nooit terugbetaald, omdat het land dat niet kan. Alle politici en bankiers weten dat; waarom dat loochenen? Het zou ook niet moeten moeten. Neem een gezin dat in een ‘net land’ (D, NL) in de bijstand terecht is gekomen en hoge schulden heeft. Dat moet symbolisch wat schulden terugbetalen, maar misschien maar enkele tientjes per maand, want onder een zeker minimaal bestaansminimum laat men het niet komen. Maar dat een heel land onder het bestaansminimum komt, dat schijnt niemand erg te vinden.
Terwijl Duitsland toch ervaringen heeft met hoge schulden:
Negatieve na WO I, toen de wereld het land leeg liet bloeden, wat een van de factoren werd die tot de volgende wereldoorlog leidden.
Positieve na WO II: eerst Marshall-hulp, in 1953 de kwijtschelding van een groot deel der Duitse schulden. Sindsdien gaat het beter met Duitsland en, o wonder, met de schuldeisers ook nog. Welk soort schuldafhandeling zou beter zijn? Drie maal raden.

Redding: wie of wat is er de hele tijd gered? De banken, het bestel, allerlei duistere machten? Niet de Grieken in ieder geval; die gaat het sinds zes jaar buitengewoon slecht. Het is obsceen, een land zo in de prut te duwen en daarbij te roepen dat het gered wordt. Europa is evenmin gered: het zit op hoge kosten, staat volledig in zijn hemd en is de risée van de wereldmachten. (De gif met het katje bovenaan Alepouda’s timeline verduidelijkt veel.)

Toekomst Griekenland: De Griekse economie zou weer op de been moeten komen, zou moeten groeien, maar daar hoor je nooit iemand over; integendeel, er moet nog meer kapot. De Griekse regering zal met al die heisa ook nauwelijks de tijd gehad hebben erover na te denken. En het zou niet meevallen met een krimpende bevolking. Geen-kinderen-krijgen en zelfmoord plegen doen de Grieken zelf wel — vindt U het gek? — maar de rest is toch echt door de EU-politiek veroorzaakt.
Iets als Marshall-hulp voor GR is niet mogelijk: 1. zo grootmoedig en wijs is de EU niet. 2. GR is niet ‘bezet’, niet onder contrôle van de helpers, zoals Duitsland indertijd.

Toekomst Europa: De huidige crisis is misschien goed om een inzicht te laten groeien dat de Euro(pa)politiek van pappen en nathouden niet deugde en alleen stagnatie heeft bevorderd. Het inzicht ook dat het debakel meer gaat kosten dan de som der Griekse schulden en dat het nu eindelijk anders móet. Het is moeilijk een fundament te leggen onder een huis dat al staat, maar het kan wel.

Staatsbankroet: De nadelen van een failliet GR zijn duidelijk:
Financieel: Bij dat beetje turbulentie van deze week verliest de beurs al procenten en dat is ongelooflijk veel geld, veel meer dan die Griekse schulden. De chaos die in GR zou ontstaan zou nog veel hogere kosten met zich meebrengen. Schäuble heeft al een bedrag van 80 miljard (voor Duitsland; aan iets anders kan hij niet denken) genoemd die meteen in een zwart gat zouden verdwijnen: Ausfallrisiko aus Kreditbürgschaften und anderen Posten, hij zal het wel weten. Koersverlies Euro. Minder vertrouwen van beleggers in Europa. Fabrieken toch liever ergens anders bouwen dan in zo’n kwakkelstaat. Kosten humanitaire hulp voor GR.
Politiek: 1. Als de Grieken niet ‘onze mensen’ zijn, wat is het idee Europa dan nog waard? 2. Europa kan niet nog een failed state aan zijn zuidoostflank gebruiken: vanwege Poetin, vanwege de vluchtelingenstromen, vanwege Turkije. 3. Bovendien is het beneden Europa’s stand.

13 reacties

Opgeslagen onder Europa, Griekenland

Oude Grieken aan ons besteed?

In het Frankfurter Liebieghaus de tentoonstelling Zurück zur Klassik bezocht. Deze beoogt de invloed van de klassieke beeldhouwkunst in latere tijden te laten zien.

Garstige_Alte
 AphroditeOfMenophantos
.
Een schokkend voorbeeld van die invloed vond ik de zog. garstige Alte (lelijk oud wijf) uit Ulm. Zij dateert uit 1480, en dat is vroeg, want de beelden uit de Oudheid waren toen nog nauwelijks bekend. De invloed is echter duidelijk te zien: het is een sarcastisch, allerchristelijkst commentaar op de Oudgriekse Venus Pudica. Deze wordt altijd voorgesteld als een mooie jonge vrouw die haar genitaliën geheel en haar borsten half bedekt, en daardoor vooral op deze geslachtskenmerken attendeert. Het vrouwspersoon uit Ulm, dat in dezelfde houding staat, heeft daarentegen ook een redelijk jong lichaam, maar ze heeft enkele lelijke trekken van de ouderdom meekregen: slappe borsten, een gerimpelde hals, een oud gezicht, een tandeloze mond. Dit beeld uit het Houten Tijdperk wil vermanen: schoonheid is vergankelijk, het aardse leven gaat voorbij, voor je het weet ben je een rottend lijk. Ja hoor, dat wisten de oude Grieken ook wel, maar die hadden tenminste plezier in lichamen die nog goed waren. Stelletje chagrijnen, die christenzielen.
BoxerRomDe Renaissance, Thorvaldsen, de Nazi’s: die invloed kende ik eigenlijk wel. Het mooiste van de tentoonstelling was domweg de aanwezigheid van enkele topstukken uit binnen- en buitenland, die je anders niet zo makkelijk te zien krijgt. Bij voorbeeld de bronzen bokser uit Rome, met verse wonden van rood koper in zijn gezicht.
.
paard450BCVooruit, voor Irene doe ik er een Grieks paard uit de vijfde eeuw voor Chr. bij. De ruiter is er al afgevallen, en er zijn wat lichaamsdelen door protheses vervangen. Wat wil je ook met zo’n oud beestje. Maar de pracht is nog zichtbaar.
Centaure
.
Dat ook de plastische kunst van heden veel te danken heeft aan de oude Grieken is te zien aan de roze centaure, die niet in het museum, maar ergens in het internet langskwam. Ook garstig.

7 reacties

Opgeslagen onder Griekenland, Kunst