Categorie archief: De mens

Niet naar Kirchhain

Wat ik bij steeds meer bejaarden gadesla en, o schrik! ook bij mij zelf, is de neiging te veel dingen op zich te nemen, die dan half af blijven en een katterig gevoel geven. Gepensioneerden hebben onbeperkt de tijd, dus ze denken dat ze dit-of-dat ook nog wel kunnen doen, dat het hoog tijd wordt om hun Latijn eens op te halen en hadden ze niet altijd al willen gaan zeezeilen?
.
Maar hun energie is niet onbeperkt, die is duidelijk minder dan vroeger, en de geheugenfunctie en het leervermogen zijn ook afgenomen.
.
Voor je het weet heb je dan ouwetjes die overwerkt raken, en toenemend wanhopig zijn omdat ze het niet allemaal meer bijsloffen. Het zijn cliché’s onder bejaarden: de Ruhestand is eerder een Unruhestand en: “Ik heb het nu drukker dan voor mijn pensioen.” En dat terwijl de geraniums staan te verpieteren in hun vensterbank.
.
Verstandig lijkt het daarom, zich te beperken tot een of twee  bezigheden, en af een toe een kleinigheidje erbij bij wijze van toefje slagroom. Als je je op weinige dingen concentreert kun je daar best nog wat in bereiken; was er laatst niet een Indiër die op zijn 86e nog een marathon gelopen had? Zijn er geen pianisten die tot hun honderdste doorgaan? (Nou ja, niet zo heel veel, maar ze zijn er.)
.
Sich verzetteln heet het in het Duits: je tijd onhandig indelen en aan te veel dingen door elkaar besteden. Dat heb ik altijd nogal gedaan, en dat gaat juist nu pas veranderen. Niet in vier koren tegelijk zingen, niet ook nog ingewikkeld Indisch willen koken, niet meer de woning zelf schoonmaken. Want laten we eerlijk zijn: juist vróeger had ik het gevoel dat tijd en energie onbeperkt aanwezig waren, terwijl die nu toch echt begrensd geworden zijn, met een onbekend, open einde.
.
Het is me nu duidelijk wat ik moet doen: zingen, een beetje stukjes schrijven in mijn Arabisch-bloek (maar volstrekt geen wetenschap) en een enkel bijlesje geven aan vluchtelingen ofzo. Bij alle drie zit een voldoende grote component aan ‘maatschappelijke dienstverlening’, zodat ik me niet helemaal een uitvreter hoef te voelen. Elke dag ook iets van beweging die gezond is voor het lichaam, maar dat telt niet echt als bezigheid.
.
Dat houdt in dat ik vandaag ook niet mijn activiteiten stressig ga comprimeren en niet af krijgen om morgen vrij te houden voor een expeditie naar Kirchhain. Morgen wordt de laatste min of meer warme dag verwacht; mij zweefde voor ogen om vóór de winter nog één keer keer een wat langere fietstocht te maken. Ja ik fiets weer na de knie-operatie, in de stad, maar daarbuiten ben ik nog niet verder gekomen dan Göttingen (Hess). Ik bouw het langzaam op. Kirchhain is helemaal niks; het was vroeger het punt van waaraf fietstochten pas interessant begonnen te worden. Maar een rondje K. is toch minstens 35 km en dat zou onder de huidige omstandigheden nog een zware klus zijn. Nee, ik doe het niet, dan raak ik vandaag niet overspannen en kan ik morgen kalmpjes wat oefeningen gaan doen in de fitness-studio. Fietsen weer in het voorjaar.

1 reactie

Opgeslagen onder De mens, Fietsen, Persoonlijk

Schuld

Op Hervormingsdag is het gepast even stil te staan bij de schuld van de mens.

Schuld 1
Er is veel gehakketak over het klimaat. Sommigen zeggen dat het klimaat helemaal niet verandert en gaan daarmee door tot het zeewater in hun golfschoenen sopt. Anderen zien wel dat het klimaat verandert, maar wijzen erop dat het altijd al aan schommelingen onderhevig is geweest en dat wij er niets aan kunnen doen. Nog anderen roepen juist dat het allemaal de schuld van de mens is, en wanneer we niet als de wiedeweerga dit-of-dat gaan doen het klimaat niet meer in de hand is te houden.

Het klimaat verandert, dat is nu de meesten wel duidelijk, maar onzeker blijft, hoe groot het aandeel van de mens daarin is. En het idee dat de mens het klimaat in de hand kan houden is grotesk. Dat maakt het betrekkelijk gemakkelijk, gewoon maar door te gaan met diesel rijden, kolenstook en dergelijke.

Echter, aan de vervuiling van de bodem en van de zee, inclusief de uitroeiing van de daarop en daarin levende dieren en micro-organismen, is de mens, die zich in zijn hovaardij homo sapiens noemt, voor de volle honderd procent schuldig. Daaraan wordt veel minder aandacht besteed, hoewel de gevolgen voor de voedselvoorziening even verwoestend kunnen zijn.

Maar er is aflaat noch vergeving voor deze schuld. Het lijkt eerder een gevalletje te worden van ‘Het kwaad straft zichzelf’.

 

Schuld 2
Nu is niet alleen president Francis Underwood aangeschoten, maar ook de acteur Kevin Spacey. Netflix zegt te willen stoppen met de serie House of Cards, omdat de president uit die serie in zijn echte leven eenendertig jaar geleden een veertienjarige jongen seksueel heeft lastig gevallen. Tja. Het is nogal een loos gebaar, want de zesde serie komt nog wél, naar ik begrijp, en daarna zou het hele spul waarschijnlijk een natuurlijke dood gestorven zijn. Presidenten zijn zo heel anders tegenwoordig.

Zo’n morele veroordeling door een filmfabriek lijkt misschien sympathiek, maar zo komen we naar ik vrees niet verder. Duizenden, honderdduizenden, miljoenen mensen hebben in hun biografie wel ergens een smerige vlek zitten. En met de moderne middelen is vrijwel ieders biografie op tafel te krijgen. Als je met terugwerkende kracht alle verrichtingen van die mensen voor besmet gaat verklaren, dan blijft er niet veel van de wereld over. Dan zouden, om met een kleinigheid te beginnen, ook de films van Woody Allen en Roman Polanski uit de circulatie moeten worden gehaald; wie zou dat willen?

Bij veel schuld bestaat er ook de mogelijkheid tot vergeving, boetedoening, straf, verjaring. Anderzijds bestaat er schuld die zo groot is dat er van de kant van de mens alleen maar veroordeling mogelijk is, bij voorbeeld in het geval Adolf Hitler. Dan zou er dus steeds moeten worden afgewogen of iemands schuld nog voor vergeving, boetedoening enz. in aanmerking komt of niet meer, en tot hoe ver in het verleden. Maar wie gaan dat doen? De reeds zwaar overwerkte rechtbanken? De publieke opinie, die zelf zonder zonde is en altijd klaar staat met de eerste steen? Brrrr. In ieder geval moet worden meegewogen hoe zwaar het slachtoffer heeft geleden, of het kan vergeven of niet, en of de aanklacht misschien vooral uit kwaaiigheid voortkwam.

De mensheid staat dus nog heel veel be- en veroordelend werk te wachten. Grote kans dat de uiteindelijk goedgekeurde daden en werken alleen maar braaf en middelmatig zijn. Maar nog groter is de kans dat de soep niet zo heet gegeten zal worden.

 

Schuld 3
Onze voorouders hebben zich in de West schuldig gemaakt aan mensen verachtende plantageslavernij en handel in slaven. In de Oost hetzelfde op nog grotere schaal; daarenboven nog aan drugshandel (opiummonopolie).

Als daarop gewezen wordt is de reactie vaak woedend: in Indië werd iets groots verricht, de VOC was iets om trots op te zijn en waarom het eigen nest bevuilen? Misstanden reduceren tot incidenten, gauw in de doofpot, mantel der liefde eroverheen, klaar!

Een andere reactie is zich achteraf vreselijk schuldig te voelen. Wat waren wij slecht! De nazaten van de slaven, althans die uit de West, spelen daar graag op in; ja, wat waren jullie slecht!

Ook in het eerste geval is er veel schuldgevoel, maar dat wordt onderdrukt. De afschaffing van ex-koloniale instituten en bibliotheken heeft daar kennelijk ook mee te maken: er moet zo min mogelijk over Indië geweten worden.

Beide varianten van dit schuldgevoel zijn ongezond en niet nodig. Onze voorouders waren slecht, geen reden om dat te ontkennen, maar schuld is niet erfelijk. Aan wat zij hebben gedaan zij wij niet schuldig. We moeten het wel heel goed en in detail weten, zodat wij, nu, niet nog eens hetzelfde doen, en ons ook niet beter of specialer voelen dan ander boeventuig. Zijn we meteen van dat malle nationalisme af. Graag méér studie dus, meer bibliotheken over ‘ons’ Indië en de West, en het koloniale verleden opnemen in het schoolonderwijs.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder De mens, Klimaat, Vroeger

Huiswerk maken

Om een beetje aardig te zingen moet je steeds oefenen, dat is niets nieuws. Wél nieuw is dat ik dat inderdaad doe, en wel zonder dat iemand mij het opdraagt. Er zitten onvermoede kanten aan dat zingen. Bij voorbeeld het uitspreken van de klanken en woorden, die heel anders is dan bij gewoon praten. Herz bij voorbeeld wordt voor in de mond met een vlakke e uitgezongen, maar als het woord op een hoge toon valt en ook nog luid moet zijn, op de climax van een romantische verzuchting bij voorbeeld, dan verandert het in ‘urts, waarbij die ‘ voor een soort braakgeluid staat. U meent te smachten bij mein Herz, maar U hoort in werkelijkheid maain ‘urts. Italiaanse woorden worden verkort en aan elkaar geplakt; twee klinkers worden vaak op één noot gezongen. Zoiets in een reeks korte nootjes te proppen en ook nog verstaanbaar te krijgen lukt alleen als je het vele malen doet, en morgen weer, en overmorgen weer. En ik doe het nog ook, vrijwillig.
.
Dat is een sensatie voor iemand die van kindsbeen aan zijn huiswerk geboycot en gesaboteerd heeft. U begrijpt: dat ik het desondanks semi-ver heb gebracht ligt natuurlijk aan mijn buitengewone intelligentie. Die groot genoeg was om op kritische ogenblikken, vlak voor een proefwerk of zo, toch het benodigde minimum aan kennis door mijn strot te wurgen. Wat ook hielp was de toestand van halfslaap waarin ik op school vaak verkeerde, zodat het steeds herhaalde gemurmel van de leerkrachten zich min of meer vanzelf in het brein vastzette. Bereidheid tot werken was er alleen als de leraar goed was en het vak mij interesseerde. Voor aardrijkskunde en geschiedenis heb ik heel veel meer gedaan dan vereist werd, vooral over Oost-Azië. Hetzelfde gold voor Hebreeuws, een facultatief vak. Maar Frans was niks; toen ik dat later echt nodig had moest ik het inhalen met romans lezen en cursussen in het Institut Français. De tien voor algebra op mijn eindexamen, die de twee voor meetkunde onschadelijk maakte, was te danken aan de bijlessen van onze buurman, die wiskundeleraar was aan de Zeevaartschool. Zoals hij het uitlegde vond ik het wel leuk. Ter compensatie verzorgde ik dan zijn grote aquarium.
.
Het boycotten van huiswerk en andere taken is mijn hele leven doorgegaan. Inclusief natuurlijk de steeds terugkerende buikpijn als ik moest presteren en me niet had voorbereid. Natuurlijk ontwikkel je dan een soort handigheid om je toch een beetje aardig te presenteren. Een leraar doorzag dat wel en zei soms tegen me: ‘Voor een improvisatie niet slecht!’ Maar het is zwendel, en het vreet energie, die je net zo goed aan het maken van huiswerk had kunnen besteden—als dat maar niet zo weerzinwekkend was geweest!
.
Maar nu is dat dus over. Omdat ik eindelijk volwassen geworden ben, en misschien ook omdat ik niet hoef te zingen?

4 reacties

Opgeslagen onder De mens, Muziek, Persoonlijk

Zelf samenzweren

Bent U het ook zo zat, altijd maar van de media afhankelijk te zijn voor uw fake news? Te wachten tot zij U uit de doeken doen, dat miljoenen Afrikanen Nederland zullen overnemen, dat journalisten door extreemlinkse aliens worden aangestuurd, dat een kongsi van miljardairs ons verzwijgt dat er een nieuwe ijstijd ophanden is, of dat het kalifaat binnenkort zijn hoofdkwartier naar Den Haag verplaatst?

Dankzij een project van enkele Duitse en Oostenrijkse omroepen kunt U nu zelf actief worden en uw eigen samenzweringstheorie opzetten. Het blijkt kinderlijk eenvoudig. Opleiding of kennis van zaken zijn er niet voor nodig; in dit geval echter wel kennis van het Duits. U klikt www.dieweltherrschaft.net aan en al na tien minuten kunt U bij voorbeeld met uw vrienden op Facebook delen dat uit geheime studies blijkt hoe katten, die intens fascistische dieren, door manipulatie van de media de democratie om zeep willen helpen. Of dat tandartsen binnenkort de Derde Wereldoorlog laten uitbreken.

Experten sind sich einig: Das Ende ist nah!

1 reactie

Opgeslagen onder De mens, Onzin, Politiek

Haat

Daar was laatst die man die negers haatte. Geen erg agressief type, tamelijk aardig, een jaar of vijfendertig; niks geen skinhead of zo. Gealcoholiseerd, zodat hij openhartig was. Ja, hij haatte negers en hij genoot als hij beelden zag van creperende of bijna verdrinkende negers. Dat is een beetje bizar: tegenwoordig haat men toch vooral moslims, en enkele achterlijke types doen het nog met joden. Op mijn vraag of hij slechte ervaringen had met zwarten antwoordde hij ontkennend. Dat zou ook niet eenvoudig geweest zijn; er zijn er maar weinig in deze buurt. Voor grotere aantallen moet je naar Frankfort. Welke eigenschappen van zwarten vond hij dan bijzonder aanstootgevend? Ook op die vraag bleef hij het antwoord schuldig. Meestal hebben racisten toch zo’n lijstje: ze stinken, het zijn seksuele maniakken enzovoort, maar dat ontbrak bij hem. Hij had alleen, hij zei het heel eerlijk, dat gevoel van wellust als hij ze haatte.

Hij leek me een beginnend hater, die het allemaal nog niet zo op een rijtje had. De media hier doen ook weinig om hem op gang te helpen; die kletsen vooral over moslims en dat ook maar mondjesmaat. Als de media al zover heen waren als in Nederland of de VS zou hij verder komen. En hij zou misschien een groep gevoelsgenoten behoeven, waarbinnen het haten gestimuleerd en verdiept werd. Er zijn natuurlijk wel zulke groepen: Neo-Nazi’s enzo, maar daar ga je als normale burger niet zomaar heen.

Een akelige mode, al dat gehaat. Waar komt het vandaan? Het christendom predikte altijd liefde. Je naaste als jezelf, und überhaupt. Daar kwam heel vaak niets van terecht, maar er zweefde tenminste een ideaal boven de samenleving waarop men zich kon oriënteren. Maar haat? Je hebt satanisme en rock-muziek die dweept met evil, maar hebben die zo’n geweldige invloed? Wat een flauwekul trouwens, dat satanisme: God afschaffen omdat die niet bestaat, en dan zou diens creatuur de Satan wel bestaan?

Ik ben waarschijnlijk zo naïef over dit onderwerp omdat ik zelf slecht kan haten. Ik heb ooit maar twee mensen gehaat en die zijn allebei al gestorven—niet eens door mijn toedoen. Mensen als Wilders, Baudet, Trump e.d. kunnen van mij alleen een portie verachting krijgen. Haat is een te dure emotie om aan dat soort lui te besteden. En het verband tussen haat en wellust in de onderbuik is me altijd volkomen vreemd geweest, terwijl het verband tussen liefde en onderbuik overduidelijk aanwezig is.

Vernietigingsdrang, dat komt er misschien bij kijken. Destroy, destroy, destroy! Er zijn wel heel veel mensen die graag iets kapot maken. Ik ben zelf eerder een bouwer, of eerder nog een restaurator. Nee, begrijpen doe ik het niet.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder De mens

Identiteit

Langs de Lahn liepen twee jonge Chinese vrouwen, studentes denk ik. Zij spraken Chinees, maar gooiden er af en toe flarden Nederlands doorheen. Zo houd ik van Europa en van de mensheid in het algemeen. Zo’n mono-identiteit als Baudet en al die Nazi-achtigen willen, daar is gewoon niks aan.

3 reacties

Opgeslagen onder De mens, Europa

Twee koninginnen en een stralende man

Een eetzaal vol knie- en heuppatiënten is een weinig vreugdevol gezicht. Des te opvallender zijn twee grote vrouwen, struis gebouwd zonder vet te zijn, die met bovengemiddelde snelheid genezen en om zich heen kijken of dat voor hun majesteitelijke wezen volkomen vanzelf spreekt. De ene heeft een verleden als profsporter; het kan zijn dat haar lichaam daardoor is voorbestemd tot een snel herstel. De andere is meer het type Bianca Castafiore: altijd bedacht op een elegante verschijning, niet van plan haar optreden te laten vergallen door zoiets banaals als een knie. Maar hoe zo’n houding tot werkelijke genezing bijdraagt is me niet duidelijk.

De mannen kijken over het algemeen wat sipper dan de vrouwen, omdat zij minder goed de kunst verstaan het met elkaar gezellig te maken. En bij voorbeeld—ik citeer mijn buurman—: ‘omdat mijn vrouw het verkeerde scheerapparaat heeft ingepakt.’ Daar helpt natuurlijk geen nieuwe knie tegen. Ik zag echter één man die er soeverein en stralend uitzag. Toen ik langs zijn tafeltje liep zag ik wat hem mankeerde: er was bij hem een been geamputeerd! En dan toch zo stralen: het bracht me nogal in verwarring.

2 reacties

Opgeslagen onder De mens

Echt en onecht

De trend gaat naar het onechte. In plaats van een echte piano hoort U bij voorbeeld een opname van een piano, wat helemaal niet hetzelfde is. Luistert U maar eens naar een echte, dan merkt U het verschil. Of als U niet zulke fijne antennes hebt—maar U hebt ze wél, anders zou U hier niet lezen—vergelijkt U eens een opname van een beiaard met de echte beiaard. De echte gaat letterlijk door merg en been en schiet dan rechtsreeks de ziel in. Dat komt door de boventonen en door nog andere onzegbare factoren.

In de Duitse nationale bibliotheek worden álle duitstalige boeken bewaard. Iedereen mag daar naar binnen: onderzoekers, maar scholieren die een scriptie moeten maken net zo goed. Alleen krijgt niemand meer een echt boek in handen, maar een digitale kopie op een beeldscherm. Bij boeken is dat misschien niet zo erg, hoewel ik persoonlijk ook wel gehecht ben aan de geur van een boek, het gevoel van het papier en van een linnen of leren kaft, het kleine kraakje van een stijve rug. En ik merk hoe uitgelaten een boek kan zijn, als het na jaren van ongelezenheid even uit de kast mag.

Bij Lascaux in Frankrijk werd in 1940 een reeks grotten met prachtige prehistorische wandschilderingen gevonden. Het werd een eerste klas toeristische bestemming. Na een aantal jaren dreigden de schilderingen ten offer te vallen aan schimmels die de bezoekers daar middels hun ademtochten hadden verbreid. Van de week worden er compleet nagebouwde grotten met exacte kopieën geopend; die kunnen de mensen dan bezichtigen. Natuurlijk kunnen ze na hun bezoek ook koffiebekers kopen met prehistorische dieren erop; je hoeft er niet geweest te zijn om dat te begrijpen.

Al die onechtheid moet er blijkbaar zijn, omdat het echte kwetsbaar is. Als het dag in dag uit door vele duizenden mensen bepoteld of bewasemd wordt gaat het kapot. Denk bij voorbeeld aan Venetië. En strijkkwartetten kunnen niet optreden in veilinghallen waar tienduizenden mensen in passen. Het echte is dus alleen nog toegankelijk voor de happy few.

Het echte is vaak overweldigend. Ik was eens bij mensen te gast die een Nikolaas Maes aan de wand hadden hangen, een mansportret. Een prima schilderij, daar niet van, maar de geportretteerde was naar mijn gevoel al te nadrukkelijk aanwezig; hij drong zich op, zó echt was hij. Was hij een reproductie in een kunstboek geweest, dan had niemand last van hem gehad.

Zou al dat onechte hebben bijgedragen tot de verachting van het feit, waarvan wij tegenwoordig getuige zijn? Onze tijd is immers postfactisch; in Duitsland is dat net tot Woord van het Jaar gekozen. Het kan de mensen niet meer schelen of iets echt of onecht is, of iets klopt of niet, ze merken het verschil niet meer, bij voorbeeld tussen echt menselijk lijden in een kapot geschoten stad of hetzelfde in een actiefilm.

8 reacties

Opgeslagen onder De mens

En verder?

cwy9svdxaaaczifWat nu te doen? Tegen de vertrumping van Europa kan ik (nog één maal?) een stemmetje tegen Wilders c.s. uitbregen, maar dat is een druppel op een gloeiende plaat. Tegen het verdwijnen van voorzieningen, het verdampen van de spaarcentjes en de opheffing van de universiteiten kan ik niets ondernemen. Voor het geval wij van de Onverenigde Staten geïsoleerd raken lijkt het me zinvol teksten die ik waardevol vind of nog wil gebruiken niet meer online te bewaren. Al dat Internetgedoe is immers Amerikaans; zelfs WordPress is een Amerikaanse organisatie.
En blijven zingen natuurlijk.

1 reactie

Opgeslagen onder De mens, Europa, Politiek

Oude geleerde

In Marburg werd er deze week een gastlezing gegeven door een bekende hoogleraar, die belangrijk onderzoek heeft gedaan over de biografie van Mohammed. Daar wilde ik natuurlijk heen, maar het viel tegen. De man zei niets wat ik niet al in zijn boek van 1995 had gelezen en herlezen. Verder deelde hij sneren uit naar twee jonge wilden, die in de jaren tachtig(!) het vakgebied hadden opgeschrikt met wonderlijke theorieën. Eén van hen is inmiddels overleden; de andere is nu veel rustiger geworden, dus wat zou het allemaal nog? Is hij al die jaren geschrokken gebleven?

Zo iemand is oud en hoort eigenlijk achter geraniums. Ik wil nog niet oud zijn, al kost het up to date blijven veel energie. Deze winter geef ik in Keulen een reeks inleidende colleges over de vroege islamitische wereld. Daarbij gebruik ik natuurlijk de stof van mijn laatste colleges in Marburg, nu vijf jaar oud, maar ik zet alle zeilen bij om het nieuwste onderzoek er doorheen te roeren. En dat moet gebeuren, het is een kwestie van universitair fatsoen, de studenten in contact te brengen met actueel onderzoek. Ik heb al dadelijk gezegd dat ik geen college zou geven over islamitisch recht; dat was altijd mijn slechtste vak en daar hebben ze in Keulen wel iemand anders voor. Een inleiding in de koran zal ik wel geven, maar in dat geval zal ik er eerlijk bij vertellen dat ik het nieuwste onderzoek niet heb verwerkt. Dat is namelijk heel veel en ook dat heb ik bewust niet bijgehouden. De rest lukt me nog wel.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Bildung und Uni, De mens, Pensioen