Documenta-schandaal

Op een uur sporens van Marburg ligt Kassel. Dat moet vroeger een prachtige stad geweest zijn, maar na de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog is het dat niet meer. Men probeert het verlies te compenseren met eens in de zoveel jaar iets moois: de grote kunstttentoonstelling Documenta. Een mondiaal gebeuren, steeds meer staat de wereld buiten Europa in het middelpunt. Dit jaar heeft het Indonesische kunstenaarscollectief Ruangrupa de organisatie op zich genomen. Kort na de opening is er echter een schandaal ontstaan dat zeker nog lang zal nagalmen. Er zijn nu al mensen teruggetreden resp. ontslagen. Een kunstwerk van de groep Taring Padi, overigens al eerder in Australië tentoongesteld, is nu ijlings verwijderd, want het zou antisemitische afbeeldingen bevatten; andere werken hebben een anti-Israëlische tendens. Geen wonder, want die laatste zijn van Palestijnse kunstenaars.

Tja. Als ik de gewraakte afbeeldingen bekijk zie ik dat zij inderdaad vaag herinneren aan de beeldtaal van de Nazi’s in de dertiger jaren. Dat is ongelukkig. Maar de boodschap, bij voorbeeld van die Joodse man met de runen SS op zijn hoed, is moderne Israël-kritiek. De afbeelding wil attenderen op de continuïteit: Israël heeft de methoden van de SS overgenomen. Dat is weliswaar sterk overdreven: Israël doet immers niet aan genocide en vernietigt iedere week slechts een beperkt aantal Palestijnse levens, maar vol racistische haat zit het land zeker, en een kunstenaar mag zijn boodschap toch wel scherp aanzetten? En zeker in een werk dat de Apolcalypse wil verbeelden. De werken van de Palestijnse kunstenaars zijn niet antisemitisch in de Europese traditie, maar gewoon anti-Israël. Het lastige is echter dat Israël wereldwijd, maar zeker in het nog altijd bedremmelde Duitsland, heeft weten te door te zetten dat kritiek op Israël identiek is met de doodzonde van het antisemitisme. Dat is het niet.  

Antisemitisme of niet, ik weet het niet en ga er niet over; ze bekijken het maar. Wat mij vooral trof bij de rel, die deze Documenta misschien blijvend zal belasten, dat men enerzijds de wens heeft de buiten-Europese wereld in huis te halen, maar die anderzijds toch niet wil horen en gauw weer monddood maakt als zij zich uit. En nog wel naar aanleiding van wat voor de Indonesische kunstenaars iets marginaals zal zijn, want het antisemitisme en andere thema’s van de Europese geschiedenis betekenen daar niet zoveel. Indonesië heeft zo veel eigen pijnlijke herinneringen: de koloniale tijd met al zijn oorlogen, de hongersnood van de jaren ‘40 (2.500.000 doden), de bersiap-tijd, de nog steeds niet verwerkte massamoord van 1965–66 (schattingen 500.000–3.000.000 doden), de dictatuur van Suharto; en ja, de kunstenaars daar leven soms ook mee met uitgebuite en onderdrukte volkeren wereldwijd, dus ook met Palestina. In Jakarta was er een paar jaar geleden een café dat met hakenkruisen was gedecoreerd, zomaar voor de aardigheid. In menig Arabisch land heb ik positief over Hitler horen spreken, evenals in Iran, en India imiteert bewust en openlijk Nazi-praktijken tegen de 180 miljoen moslimse inwoners. ‘Kristallnachten’ vinden er regelmatig plaats en de genocide is al aangekondigd. Bundeskanzler Scholz heeft preuts te kennen gegeven dat hij, o nee!, zijn handen niet vuil wil maken op de Documenta, maar heeft wel de hand geschud van de Indiase opperboef Modi, die hij heeft ontvangen en een ‘centrale partner’ heeft genoemd.

Wil men de buiten-Europese wereld horen, dan moet men soms onaangename dingen voor lief nemen. Of anders gezellig onder elkaar blijven in het moreel zo zuivere eigen werelddeeltje, met zijn 20% Nazi’s, zijn racisme en zijn geknoei met vluchtelingen. Waar men graag ‘Aziatisch’ eet, maar met heel weinig sambal.

NABERICHT: Juist hoor ik dat het Duitse Goethe-Institut de Palestijnse schrijver Muhammad al-Kurd heeft afgezegd (ausgeladen) voor een grote conferentie in Hamburg. Daarop wilden heel veel andere gasten ook niet meer komen, en nu blijft er slechts een mini-conferentie over. Moeilijk hoor, de buitenwereld.

Vervolg hier.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Duitsland, Kunst

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.