Vertaling: het vale paard

Ik kwam ergens het vale paard tegen, uit het bijbelboek Openbaring 6:8, en besloot dat huiveringwekkende hoofdstuk over de weedom van de Eindtijd nog eens na te lezen. Tenslotte is de Jongste Dag ophanden en we moeten voorbereid zijn. Dat paard ziet er in het originele Grieks en in enkele vertalingen als volgt uit:  

καὶ εἶδον, καὶ ἰδοὺ ἵππος χλωρός, καὶ ὁ καθήμενος ἐπάνω αὐτοῦ ὄνομα αὐτῷ [ὁ] θάνατος, καὶ ὁ ᾅδης ἠκολούθει μετ’ αὐτοῦ.

– King James Version (1611): And I looked, and behold, a pale horse, and his name that was upon him was Death, and Hell was following with him.

– Statenvertaling (1637, ietwat gemoderniseerd): En ik zag, en ziet, een vaal paard, en die daarop zat, zijn naam was de dood; en de hel volgde hem na.

– NBG (1951): En ik zag, en zie, een vaal paard, en die daarop zat, zijn naam was [de] dood, en het dodenrijk volgde achter hem.

– NBV21 (2021): Toen zag ik een vaalgeel paard. De ruiter heette Dood, en Dodenrijk vergezelde hem.

Zeker, de nieuwste vertaling is de beste en de Engelse de slechtste. 
– Het is in Westeuropese talen niet gebruikelijk een zin op zijn Semitisch met ‘en’ te beginnen, dus weg ermee. ‘Toen’ is OK.
– De oudere vertalingen bewaren ’en zie’, dat berust op een vertaalfout in de voorchristelijke Griekse bijbelvertaling der Septuagint. Het oorspronkelijke Hebreeuwse woordje heeft slechts de functie, even wat nadruk te leggen. ‘Ziet’ is iets fouter dan ‘zie’.
– ‘His name that was upon him’ is gewoon fout.  ‘Die daarop zat, zijn naam was […]’ volgt braaf de knullige syntax van het Grieks; waarom? De NBV rekent daar terecht mee af.
– Is ‘dodenrijk’ een betere vertaling van Hades dan ‘hel’? Dat weet ik niet, maar ik vertrouw, dat de moderne bijbelgeleerden hun zaakjes kennen. NBV21 laat het lidwoord weg bij Dodenrijk; zo’n personificatie van hel of onderwereld komt me ook uit andere contexten bekend voor.
Opvallend is dat de vertaling van het NBG (1951) nauwelijks beter of moderner was dan de Statenvertaling.

Kortom, de NBV21 is de beste. Maar, maar …: hij bekt niet lekker! Mogen we niet een beetje apocalyptische huiver hebben? In dat opzicht voldoet de Engelse vertaling het best. Die blijft ook het best in het geheugen hangen, althans in het mijne. Waarom? Misschien juist omdat die een beetje raar is.

6 reacties

Opgeslagen onder Bijbel, Eindtijd

6 Reacties op “Vertaling: het vale paard

  1. Over de vertalingen kan ik niet oordelen. Wel denk ik te weten dat Hades inderdaad het rijk van de doden is, een neutrale plek, en niet zoiets als hemel of hel. En ik ben het met je eens dat de Engelse vertaling, ook al is-ie fout, het lekkerst is, misschien ook vanwege dat ‘pale horse’, dat op de een of andere manier angstwekkender is dan een vaal paard.

  2. Ik lees geen Oud-Grieks, maar de Engelse KJV vertaling is inderdaad krom, maar poëtisch. Latere vertalingen doen het beter, maar ‘vaal’ wordt op verrassend veel manieren vertaald: pale green, pale greenish-grey. https://www.biblegateway.com/verse/en/Revelation%206:8 Misschien is ‘pallid’ of ‘ashen’ beter in het Engels en ‘grauw’ in het Nederlands? ‘Behold’ aan het begin van de zin is ook een verbetering; typisch Bijbelse taal. “Behold! I bring you tidings of great joy!” Hoe wordt dat in het Nederlands uitgedrukt?

  3. @integratedexpat: Lukas 2:10–11: NBG (Weest niet bevreesd,) want zie, ik verkondig u grote blijdschap
    NBV (Wees niet bang,) want ik kom jullie goed nieuws brengen.
    ‘Behold/Zie’ is een letterlijke vertaling van Grieks idou Dat komt alléén in de bijbel voor, omdat het zelf weer een vertaling is van Hebreews hinné. Dat betekent echter niet ‘zie’: het vestigt (enige) aandacht op een nieuwe taaluiting óf op een nieuw onderwerp. Een functie-partikel, dat in onze talen maar zelden voorkomt en dat vrijwel altijd onvertaald kan blijven.
    Een enkele keer hoor je in Nederlandse spreektaal iets dergelijks, bijv. ‘Kijk, wat ik nou zo vervelend vind, is […].’ Daar is niets met de ogen te ‘zien’, net zo min als in ‘Zie, de maagd zal zwanger worden.’

    De NBV is dus correct maar vlak. De bode uit Jesaja 52:7 heeft ook geen mooie voeten meer. ‘How beautiful upon the mountains are the feet of him that bringeth good tidings,’ is daar: ‘Hoe welkom is de vreugdebode die over de bergen komt aangesneld.’ De voeten zijn eruit, het aansnellen is erbij bedacht.

    Als ik het Griekse woordenboek opsla bij chloros, (’vaal’) lijkt me ‘pale greenish-grey’ de kleur het best te treffen. Maar dat is weer zo’n mond vol.

  4. Bij de Engelse vertaling moet ik toch wel erg aan Monty Python denken.

  5. @aargh: Oh!? Ik heb ook altijd graag Monty Python gekeken, maar hierbij moest ik er niet aan denken.

  6. @integratedexpat: Ik heb nog even nagedacht over uw voorstel ‘grauw’ als Nederlandse vertaling voor vaal. Ik heb daartegen twee bezwaren, waarvan er slechts een werkelijk telt. Grauw wordt vaak gezegd van ezels: voor die dieren is het een standaard adjectief. De kleur van dat paard is echter abnormaal. De vertaling ’wit paard’ of zelfs ‘schimmel’ die ik hier en daar tegenkwam is om die reden ook fout! Daar zitten prinsen op, resp. Sinterklaas.
    Mijn tweede bezwaar is eerder van emotionele aard: ik ben zo gehecht aan dat ‘vale’, ik wil het woordje niet kwijt!

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.