Laat Latijn

Nadat ik een paar jaar geleden enige moeite had gedaan om mijn kennis van het Latijn wat op te krikken, met behulp van Addisco Onderwijs,  kreeg het zingen de overhand. En omdat veel van de oudere muziek die ik zing kerkmuziek is, dreef ik af in de richting van het Kerklatijn. Dat is dikwijls nogal slecht Latijn: media of zelfs infima latinitas, zowel in de bijbelvertaling als in kerkelijke teksten. Het is toch wel te genieten, om twee redenen: 1. als je iets maar vaak genoeg hoort wordt het vanzelf dierbaar. 2. In combinatie met muziek kunnen zelfs de beroerdste teksten mooi worden, zoals ook blijkt bij vele liedteksten uit de Duitse romantiek (Und der hoffnungslose Kummer | scheucht von meinem Bett den Schlummer, om maar iets te noemen).
.
Toch waren er in de Middeleeuwen ook auteurs die het Latijn echt beheersten. Een van hen was Guibert van Nogent (1055–1124), een Benedictijnse abt uit Noord-Frankrijk, bij wie ik terecht kwam tijdens een onderzoekje. Voor mij is hij moeilijk te lezen, want de simpele taal van eenvoudige gelovigen is hem vreemd en hij doet soms nodeloos ingewikkeld; daarom ontcijfer ik af en toe maar een klein stukje. Om te beginnen met een vertaling ernaast, maar die is ook niet altijd even goed. Ik analyseer alle werkwoordsvormen en de syntax en leer de woordjes net als vroeger op school; dan zal het op den duur vlotter en zelfstandiger kunnen gaan. Nadeel van middeleeuws Latijn is dat de woorden niet allemaal in de gangbare woordenboeken staan. De volgende fase zal zijn: zelf een tekst lezen en daarna de vertaling ernaast leggen ter controle. Zal ik ooit helemaal zelfstandig Latijn kunnen lezen? Te vrezen is van niet. Suggesties tot verbetering van de vertalingen zijn natuurlijk zeer welkom.
.
Guibert (Nederlands Gijsbert?) bericht interessant over de kruistocht en schreef een van de zeldzame autobiografieën uit die tijd, die wat aan Augustinus herinnert en de lezer even in die eeuw binnen laat kijken. Maar een aardige man was het niet, eerder een beetje een kwezel en een zeikerd. Misschien moest je dat wel zijn als je abt wilde worden. Hij was bij voorbeeld dankbaar dat zijn vader zo vroeg gestorven was, zodat niets zijn religieuze opvoeding meer in de weg stond:

Nu had ik na mijn geboorte nauwelijks geleerd mij aan mijn rammelaar te hechten toen U, genadige God, die voortaan mijn Vader zou zijn, mij tot wees maakte. Want toen er bijna acht maanden verstreken waren stierf mijn vleselijke vader: daarvoor grote dank aan U, die deze man in christelijke gezindheid deed heengaan, die zonder twijfel Uw voorziening die U aangaande mij getroffen(?) had in gevaar zou hebben gebracht als hij was blijven leven. Want omdat mijn aanleg (formula??) en een zekere voor iemand van zo tedere leeftijd natuurlijke levenslust mij geschikt leken te maken voor deze wereld, twijfelde niemand eraan dat hij, als de passende tijd gekomen zou zijn om de letters te leren, de gelofte zou verbreken die hij aangaande mij had gedaan. Goedertieren Beschikker, voor ons beider welzijn beschikte U, dat ik in geen geval het eerste onderricht in Uw leer zou ontberen en dat hij zijn plechtige gelofte aan U niet zou verbreken.

Stel je voor dat zijn vader hem had leren vissen en paardrijden en boogschieten, en misschien had meegenomen naar de kroeg!
Arrogant was hij ook:

De bij uitstek roemruchte steden Antiochië, Jerusalem en Nicea en de provincies Syrië, Palestina en Griekenland, van waaruit de zaadjes der nieuwe genade zijn opgekomen, hebben hun innerlijke kracht in de wortel verloren, terwijl de Italiaanse, Gallische en Britse zijloten bloeien.

Dit schreef hij in 1109, over steden en streken in het oosten, waar het leven nog altijd op een aanzienlijk hoger niveau stond dan in West-Europa. Wat was Noord-Frankrijk helemaal in die tijd? een dun bevolkt, modderig land met hier en daar een kil kasteel of klooster. Guibert betoont zich een voorloper van de latere koloniale kijk op de wereld.
.
Ik streef er overigens niet naar, later in het Latijnstalige deel van de hemel te belanden. Misschien kunnen ze me daar gebruiken als zanger in een engelenkoor, maar de Arabische afdeling is qua voorzieningen wel zo prettig. Of zou het toch de hel worden? De specu tuos tartari educ, et antro barathri!

Fragment 1. Natus igitur vix didiceram fovere crepundia, cum tu, pie Domine, qui pater futurus mihi eras, orphanum me fecisti. Exhausto enim octo fere mensium spatio, pater meæ carnis occubuit: et magnas inde tibi gratias, qui hunc hominem sub Christiano affectu fecisti decedere, providentiæ tuæ, quam de me habueras, si adviveret, indubie nociturum. Quia namque formula mea, et naturalis qædam pro ætulæ illius quantitate alacritas idonea huic sæculo videbatur, nulli dubium erat, quin cum litteris ediscendis habile tempus adesset, ea quæ de me fecerat vota resolveret. Bone provisor utrimque salubriter disposuisti, ut et ego nequaquam tuarum disciplinarum rudimento carerem, et ille quam tibi fecerat non interrumperet sponsionem.
Fragment 2. Predicatissimæ nobilitatis urbes Antiochia, Iherusalem ac Nicea, provinciæ etiam Syria, Palestina et Grecia, e quibus novæ gratiæ seminaria pullularunt, abortivis florentibus Italis, Gallis, Britonibus, ab interno virore radicitus defecerunt.

1 reactie

Opgeslagen onder Europa, Godsdienst, Latijn

Een Reactie op “Laat Latijn

  1. Suggesties heb ik niet. Als voortijdig schoolverlater heb ik wat de beheersing van welk Latijn dan ook, het nakijken. Maar het was weer heerlijk leesvoer.

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.