Zonder zonde

Een hoofdpunt van het christelijk geloof is dat Jezus voor ons mensen is gestorven aan het kruis ter verzoening van onze zonden. Niet wij worden gestraft, Hij heeft onze schuld op zich genomen. In iedere katholieke mis, in iedere protestantse eredienst, wordt schuld beleden en om vergeving der zonden gebeden. Daarenboven kent vooral de katholieke kerk nog de biecht—hoewel er tegenwoordig veel biechtstoelen leeg staan.

Het zondebesef was vroeger gekoppeld aan het geloof in een fysiek bestaande hel. Het zou vreselijk zijn als op het moment van je overlijden je relatie tot God niet in positieve zin geregeld was, zodat je op de Dag des Gerichts naar de hel gestuurd zou worden, waar je dan tot in eeuwigheid zou moeten smoren.

Maar dat geloof aan de hel is grotendeels verdwenen, althans in onze streken. De kerk van Rome heeft de hel weliswaar niet geschrapt, maar ziet haar eerder abstract, wat minder beangstigend is. In de Requiem-mis bij voorbeeld komt sinds 1970 het huiveringwekkende Dies iræ, dies illa niet meer voor. (Voor muziekvrienden is dat wel jammer.)

Zelf heb ik natuurlijk ook zonden: vooral zonden van nalatigheid, maar ook hoovaardij, gulzigheid, wellust, luiheid en nog andere. Ik ga maar niet in detail; het is hier tenslotte geen biecht. Tobben doe ik daar niet over, maar ik zie ze wél en probeer ze naar vermogen te vermijden, vooral om schade voor andere mensen af te wenden—die zich bij gulzigheid en wellust meestal niet voordoet, ik zeg het maar even. Ja, ik ben oud genoeg om nog een grondige christelijke opvoeding te hebben gehad, en dus ben ik gewend in mij zelf te kijken of daar misschien ook zonde zit. Die gewoonte zelfkritisch naar binnen te kijken is een van de beste erfenissen van het christendom, zeker in de protestantse, Nederlandse variant. Natuurlijk, je kunt het ook overdrijven: er zijn mensen die loodzwaar gebukt gaan onder een last van kleine zondetjes, of van zonden die ze misschien niet eens hebben begaan. Dan wordt het ziekelijk; hebben zulke mensen wel genoeg over de goddelijke genade gehoord?

Maar hoe zit het nu bij mensen die niet zo zijn aangeraakt door het christendom, wier familie misschien al een of meer generaties lang onkerkelijk is of eigenlijk nooit goed gekerstend was? Velen van hen zullen indirect toch een tik van die zelfkritiek hebben meegekregen. Die zat in de lucht, om zo te zeggen. Maar een toenemend aantal mensen kent die helemaal niet. Ik ben goed en de anderen niet, dat is tegenwoordig vaak het devies; Twitter en Facebook weergalmen ervan, maar ook bankiers en autofabrikanten hebben weinig tot geen zondebesef. Er waren en zijn overigens ook trouwe kerkgangers die iedere zondag horen over de zonde en de vergeving maar van wie dat afdruipt als regen van een waxjas. Die zijn dus ook niet ‘aangeraakt’.

In niet-christelijke delen van de wereld heb ik mensen leren kennen, wien iedere vorm van zelfkritiek volkomen vreemd was; daar merkte je toch het verschil. Dat betekende dat ook iets leren door trial and error, of het corrigeren van zelfs eenvoudige fouten hun zeer moeilijk viel. Het was goed zoals het was en daar bleef het bij; of het was niet goed, maar dan lag het aan anderen, bij voorbeeld aan kolonialistische imperialisten of aan het Westen in het algemeen. Mensen die zo in elkaar zitten zijn in het nadeel. Niet omdat ze later naar de hel gaan; daar maakt niemand zich zorgen meer over, maar omdat ze slechter in staat zijn hun situatie te verbeteren. Dit is echter geen reden om ons boven hen verheven te voelen. Zorgelijk is immers dat met het wegebben van christendom ook in Europa dit vermogen tot zelfbeschouwing verdwijnt. Een selfie toont alleen een grimas van de buitenkant.

Het marxisme-leninisme kende ook de zelfkritiek, zelfs in China. Gepikt van de christelijke biecht denk ik; bij de Chinezen was er misschien kruisbestuiving met de leer van Confucius. De ‘zelfkritiek’ als ritueel zal in Rusland wel verdwenen zijn; en in China? Misschien doen de Chinezen met een verwaterde, niet zo genadeloze vorm ervan nog hun voordeel.

3 reacties

Opgeslagen onder Godsdienst

3 Reacties op “Zonder zonde

  1. Merkwaardig dat je hier de islam buiten beschouwing laat. Is het gewelddadig omarmen van een fundamentalistische islamvorm door gewezen kleine crimineeltjes niet te verklaren uit hun zondebesef en de ‘wil nog iets goeds van het leven te maken’?

  2. Nee, ik denk niet dat dat met zondebesef te maken heeft. Het islamisme is het enige gebied waarop zulke jongens nog een kans op succes menen te hebben. Dat de andere mogelijkheden voor hen afgesloten zijn is, in hun visie, niet hun schuld.
    Er bestaat natuurlijk wel een islamitisch zondebesef, maar dat lijkt me bij hen juist ver te zoeken.

  3. Ongedoopt en niet-kerkelijk opgevoed ben ik toch doordesemd van het christelijke denken.
    Naar mijzelf kijken doe ik misschien wel te veel, leren genieten is nu mijn taak.

    Mooi blog!

    Vriendelijke groet,

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s