Scheiding van staat en moskee

Ach Gottchen, met de gebruikelijke vertraging van een jaar of tien, vijftien verkondigt nu ook in Duitsland een politieke partij  dat zij de islam afkeurt. Een punt van aanstoot is dat ‘de islam geen scheiding kent tussen godsdienst en staat’. Nu kende het Nationaal-Socialisme die ook niet, en in de Bondsrepubliek financiert de staat de kerken uit belastinggelden, terwijl de vlag vrolijk halfstok waait van overheidsgebouwen als er een paus doodgaat. Maar goed, laten we eens kijken wat ervan aan is.

Al–islām dīn wa-dawla: De islam is godsdienst en staat, dat is de kreet die in dit verband altijd weer wordt gehoord. Het was een strijdkreet van de Moslim Broeders, opgericht na de opheffing van het kalifaat in 1922/24. Toen ontstonden er in het Nabije Oosten immers verscheidene staten naar westers model, de meeste waren verkapte koloniale staten, en díe vormden de steen des aanstoots. De kreet was een protest tegen de groeiende verwestersing. Niemand zou ooit op het idee zijn gekomen het Ottomaanse Rijk om te willen vormen tot een godsstaat.

Een scheiding van staat en moskee was er altijd geweest, behalve misschien in de eerste eeuw. De eerste kaliefen beschouwden zichzelf als plaatsvervanger Gods, erfgenaam van de profeet Mohammed (zij het niet in diens profetische functie), de hoogste rechter en de meest gezaghebbende koranuitlegger op aarde. Voor de Sjiïeten bleef dat ook zo; maar die hadden de eerste duizend jaar vrijwel nooit een staat, zodat het standpunt van weinig praktisch belang was. Pas met Khomeini en zijn leer van vilāyet-i faghīh, ‘de heerschappij der schriftgeleerden’ werd Iran officieel een theocratie. Wat echter toch niet wil zeggen dat mollahs nu de enige machtsfactor vormen in Iran.

Bij de Soennieten zag het er vanaf de achtste eeuw anders uit: De aanspraak van de kaliefen op de macht bleef absoluut, maar zij hadden zich steeds meer te onderwerpen aan de ‘ulamā’, een kaste van schriftgeleerden die de geestelijke erfenis van de profeet beheerde en langzamerhand een islamitisch rechtsstelsel ontwikkelde, dat in de negende eeuw zo’n beetje was afgerond: de sharia. Maar de sharia is nooit het enig geldende recht in een soennitische staat geweest. Eeuwen lang was er een soort dubbel stelsel van wereldse machthebbers (kaliefen, sultans) en schriftgeleerden die elkaar in evenwicht hielden, wat voor de onderdanen wel comfortabel was.

Eeuwen lang, ook in het Ottomaanse Rijk, was er in het Nabije Oosten wel degelijk een scheiding van religie en staat. Het sharia-recht voorziet lang niet in alles, al claimen de schriftgeleerden dat het het hele mensenleven omspant. Ja, dat doet het in zekere zin wel, maar dan zoals de christelijke ethiek het leven van christelijke en ex-christelijke Europeanen omspant. Islamitische schriftgeleerden hadden nooit de bevoegdheid de doodstraf of een lijfstraf zelf te (laten) uitvoeren. Zij konden alleen daartoe strekkende adviezen (fatwā’s) aan de wereldse autoriteiten geven, die zich daarnaar konden, maar niet moesten richten. Het waren ook de wereldse autoriteiten die de middelen hadden om die straffen toe te passen. Voor strafzaken en kwesties van grondbezit had de kalief of de sultan meestal een eigen rechtspraak (māẓālim-rechtbanken); voor het handelsrecht waren er weer andere voorzieningen. Waarom verbreidt de AfD dan nu de angst dat moslims de sharia als enige recht willen invoeren, en dat uitgerekend in haar DDR, waar nauwelijks moslims wonen? Ze zijn (moedwillig) niet goed geïnformeerd.

Wel zijn er tegenwoordig islamistische groepen die de Sharia als enig geldig recht wensen, en er zijn zelfs enkele staten die beweren dat zij de sharia als grondwet hebben. Daarvan is Saoedi-Arabië de bekendste; toch is ook daar een duidelijk kloof tussen het wereldse, puur op macht en winst beluste koningshuis en de veel strengere ‘ulamā’. En ook daar heeft de sharia een vorm gekregen die veel van westers recht heeft overgenomen. Alléén de sharia, dat gaat gewoon niet; het stelsel is er niet geschikt voor. Verder zijn er wat rampgebieden als Somalia, Daesh en Talibanland. In die streken is iedere rechtsstatelijkheid ver te zoeken en is de Sharia, hoe stompzinnig ook opgevat, nog te verkiezen boven totale anarchie.

Een duale orde is eigenlijk precies wat we in Europa ook hadden en ten dele nog hebben. In sommige (Hongarije, Polen, Griekenland) landen is de kerk wat sterker dan in andere (Nederland). Maar het zijn altijd en overal de wereldse machten die de dienst uit maken; de religie is instrument of decoratie. Daarin onderscheiden landen met een overwegend islamitische bevolking zich niet van ons deel van de wereld.

Het kan in Duitsland tegenwoordig zomaar gebeuren dat je de televisie aanzet en dat daar dan zo’n halve Nazi-juf over de islam zit te discussiëren met een minister. En dan hadden ze gisteren nog een min of meer nette gestuurd; die wordt er natuurlijk binnenkort uitgewerkt en dan komen de grovere barbaren. Ik hoop maar dat ik niet zo heel veel ouder hoef te worden.

2 reacties

Opgeslagen onder Duitsland, Europa

2 Reacties op “Scheiding van staat en moskee

  1. Dank voor dit stuk. Blijf toch nog maar even leven. 🙂

  2. Soms denk ik even dat ik bij voorbeeld tien populaire dwalingen over de islam op deze manier zou kunnen rechtzetten. Veel zin zou dat echter niet hebben: het is allang gedaan, althans hier in Duitsland, en vergeefs gebleken. De wens ongeïnformeerd te blijven is toch te dominant, niet alleen in hatende kringen, maar ook bij welmenende mediamensen en politici. In Nederland is dat beslist niet anders.

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s