De zwaarden van Jezus

Er wordt vaak een tegenstelling opgebouwd tussen het christendom als vredelievende en de islam als oorlogszuchtige godsdienst. Dit is om te beginnen onzin, omdat godsdiensten geen levende wezens zijn die ergens van kunnen houden of ergens een hekel aan hebben. Maar ook ligt er een wat eenzijdige visie op Jezus aan ten grondslag. Deze prediker uit het Noorden van Palestina was kennelijk ook aanvoerder van een troepje gewapende rebellen. Omdat het niets werd met de opstand en de gewelddadige actie beperkt bleef tot een keertje reltrappen in de tempel1 en het afslaan van welgeteld één oor,2 zijn Jezus’ aanhangers, toen hij zelf op smadelijke wijze ter dood was gebracht, de vlucht naar voren ingeslagen en hebben voortaan alleen nog maar zijn woorden, wonderdaden en vredelievendheid benadrukt. Maar het Nieuwe Testament bevat nog sporen van de oorspronkelijke agressiviteit: Jezus kwam ‘niet om vrede te brengen, maar het zwaard’ 3 en hij komt nog eens terug ‘met een ijzeren herdersstaf’ 4. Het vreemdst is de passage in het evangelie van Lucas, die ik hier laat volgen in de Nieuwe Bijbelvertaling:

Daarna zei hij tegen hen: ‘Toen ik jullie uitzond zonder geldbuidel, reistas en sandalen, kwamen jullie toen iets tekort?’ ‘Niets!’ antwoordden ze. Hij zei: ‘Maar wie nu een geldbuidel heeft, moet die meenemen, evenals zijn reistas, en wie er geen heeft moet zijn mantel verkopen en zich een zwaard aanschaffen. Want ik zeg jullie: wat geschreven staat moet in mij tot vervulling komen, namelijk: “Hij werd gerekend tot de wettelozen.” Inderdaad, nu wordt voltrokken wat over mij gezegd is.’ Ze zeiden: ‘Kijk Heer, hier zijn twee zwaarden.’ Maar hij zei tegen hen: ‘Genoeg hierover!’5

Die laatste zin bevalt mij niets. Het Grieks erbij gehaald en ziedaar: het ‘maar’ is niet nodig; Ho de eipen: ja, de kán, maar hoeft niet ‘maar’ te betekenen. Het kwam in het voorafgaande ook al twee maal voor, waar het niet met ‘maar’ werd vertaald. De tegenstelling is hier door de vertalers aangebracht. Hikanon estin betekent gewoon ‘het is genoeg’. De aangeboden vertaling is eigenlijk al een interpretatie. Onmiddellijk na de vermelding van ‘twee’ ligt het meer voor de hand te denken aan: ‘dat is genoeg,’ dus: ‘twee is genoeg’.

Nu komt u misschien meteen aan met de stoomwals van twintig eeuwen christelijke exegese, die ook in de vertaling doorwerkt, en zegt dat deze passus juíst wil laten zien hoe Jezus zich distantieerde van geweld en de weg naar vrede en liefde insloeg; amen!
We blijven echter zitten met de merkwaardige inconsequentie. De jongens krijgen eerst opdracht zwaarden aan te schaffen, zelfs als dat ten koste gaat van hun winterkleding. Dan zeggen ze: kijk, we hebben er [al/pas?] twee, en daarop zegt Jezus: dat is genoeg.
Hier klopt iets niet. Je zou verwachten: dat is niet genoeg. Wat is nou twee zwaarden? De grotere knokploeg van Judas blijkt er later ook meer te hebben, en nog knuppels bovendien.6 En als twee genoeg was, waartoe dan die dramatische aansporing om zelfs de jassen te verkopen? Is de tekst corrupt? Nee, volgens de gangbare tekstkritische editie van het Nieuwe Testament van Aland zijn álle handschriften het eens over de lezing ‘het is genoeg’. 7
En toch is het raar. Als de aanblik van die povere twee zwaarden voor Jezus opeens de aanleiding was om, bij gebrek aan perspectief, ter plekke van gewapende actie af te zien, dan had de formulering toch een andere kant op moeten gaan: okay, dat wordt niks jongens, we geven het op, we doen het later, of iets dergelijks.

Hoe dan ook, we krijgen een ander beeld van Jezus dan het gangbare vredelievende. Want ook slechts twee zwaarden wijzen op een clubje opstandelingen. Zwaarden waren duur en je moest er nog mee kunnen omgaan ook. De doorsnee Palestijnse burger zal er geen gehad hebben. Wat moest een stel brave luitjes die een boodschap wilden verkondigen met zwaarden?

Zonder twijfel hebben Nieuwtestamentici en oudheidkundigen over deze onderwerpen al honderden boeken volgeschreven, maar die heb ik niet gelezen. Ik maak gebruik van mijn recht die oude teksten als argeloze burger nog eens opnieuw te lezen. Net zo naief als veel Nederlanders de koran lezen.

NOTEN
1. Matteüs 21, 12-13, Marcus 11, 15-19, Lucas 19, 45-48, Johannes 2, 13-22.
2. Matteüs 26:51, Marcus 14:47, Lucas 22:50-51, Johannes 18:10–11.
3. Matteüs 10:34.
4. Openbaring 2:27.
5. Lucas 22:35–38.
6. Matteüs 26:47.
7. ἱκανον ἐστιν. Alleen de Codex Bezae heeft ἀρκει; dat betekent ook ‘het is genoeg’. Nergens staat er ‘het is niet genoeg’. De gebruikte uitgave is Novum Testamentum Graece, cum apparatu critico […] uitg. Barbara en Kurt Aland, Stuttgart 282012.

4 reacties

Opgeslagen onder Godsdienst

4 Reacties op “De zwaarden van Jezus

  1. Wat een beeldschone blogpost, heerlijke humor, (en zo kan ik nog wel even doorgaan met allitereren ;-))
    De vraag naar de Nestle/Aland ontbrandde al in mijn hoofd bij het citaat, en juist toen ik in de kast wilde klimmen om ‘m te pakken, bleek je ‘m er ook bijgehaald te hebben.

  2. Dat boekje mag in geen Europees huisgezin ontbreken. Ik heb mijn exemplaar van mijn grootmoeder cadeau gekregen bij mijn eindexamen. Een liefdevol en verstandig geschenk.

  3. Precies :-))
    ik ben mijn familie ook eeuwig dankbaar voor het exemplaar dat ik op mn 15e kreeg, zij hebben er nog steeds spijt van, want ik viel metéén van het mij opgelegde-en-levenslang-aangezwatelde geloof ;-))

  4. De ellende is dat je met een zwaard lokaal of misschien regionaal nog wel wat schade kon aanrichten, tegenwoordig reikt de arm van de barbaren een stuk verder. Wapens uit de 20/21e eeuw zijn een heel stuk effectiever. Laten we vooral constateren dat geloof op zich er maar weinig mee van doen heeft. Geweld zit in de onderontwikkelde mens. Een duistere kant van het mensdom. En dat wist zelfs Jezus tweeduizend jaar geleden al…

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s