De medicus

Een Engelse jongen in de Middeleeuwen gaat in de de leer bij een wondergenezer, die er natuurlijk niet veel van terecht brengt. Hij leert een jood kennen, die erin geslaagd is een oogoperatie te volbrengen (staar?), en besluit naar Isfahan te vertrekken om bij Ibn Sina (Avicenna, 980–1037) medicijnen te studeren. Dat doet hij zeer succesvol; hij brengt zelfs persoonlijk de medische kennis verder door een lijk open te snijden. Dat was in die tijd streng verboden, omdat het immers de wederopstanding uit de doden zou bemoeilijken. Na woelingen in Iran gaat hij terug naar Engeland waar hij een praktijk opzet.

Hierover gaat een film die hier in twee afleveringen op televisie was. Misschien komt hij ook wel in Nederland. Een Duits product, naar een roman van Noah Gordon, The physician.

Het boek heb ik niet gelezen en ga ik ook niet lezen. De film was prettig om naar te kijken, spannend, mooie beelden, maar geen echte hoogvlieger. Hij zou kunnen helpen vooroordelen jegens moslims wat te verzachten. Inderdaad stond anno 1000 de medische wetenschap in de islamitische wereld op een veel hoger niveau dan in West-Europa, en het peil der beschaving in het gefilmde Isfahan was überhaupt een verademing na die duistere Britse Middeleeuwen. Niet dat we daar nu veel aan hebben, maar toch.

De film creëerde echter weer wat nieuwe vooroordelen en desinformatie.

– De Engels jongen deed zich voor als jood, omdat christenen in de islamitische wereld niet zouden worden getolereerd. Dat is volledige onzin. Héél veel inwoners van het islamitische rijk waren nog christen in die tijd, en onder hen waren ook talrijke goede artsen.

– Joden stonden op het punt een overspelige vrouw te stenigen (ja U raadt het al, de beeldschone vriendin, die echter reeds gehuwd  was). Door een oproer werd dat op het nippertje verhinderd. Ik denk niet dat dit zo ging: minderheden hadden wel een eigen rechtspraak, maar in de uitvoering van doodvonnissen en andere straffen voorzag de overheid, tenminste wanneer zij die voor nodig hield. Dat ging niet veel anders dan in het geval van Jezus.
Hebben joden ooit gestenigd? Steniging komt wel voor in de joodse wet, maar die werd pas bij elkaar gedroomd en geschreven toen er geen joodse staat meer was en is dus nooit toegepast. Een Oudtestamenticus die ik ernaar vroeg zei: nee, er werd in het oude Israël niet gestenigd. Zijn de joden er later alsnog mee begonnen op grond van de H. Schrift? Ik weet het niet. Dat zou dan een parallel zijn met het islamitische stenigen, dat ook pas in de twintigste eeuw uit een misplaatste schriftgetrouwheid werd ingevoerd.

– Fanatieke islamitische schriftgeleerden verzetten zich tegen de libertijnse sfeer in de stad en ook tegen de medische wetenschap en deden daarbij onvermijdelijk aan moderne salafisten denken. Maar de grote golf van dat soort fundamentalistisch verzet en het begin van de verdorring van de islamitische beschaving kwamen toch eigenlijk pas twee eeuwen. later? Nu ja, dat is het soort vrijheid dat een romanschrijver neemt. Niet zo erg misschien.

5 reacties

Opgeslagen onder Europa, Nabije_Oosten

5 Reacties op “De medicus

  1. Van steniging was wel degelijk sprake. “Straf op afgoderij” Deuteronomium 17:2-7. Ook ossen mochten gestenigd worden als ze een man of vrouw doden. Exodus 21:28.
    Wordt een en ander in een breder verband geplaatst -marteling- dan is het in het OT en het NT schering en en inslag. Vijanden, vrouwen, slaven en kinderen. O.a. Numeri 31: 17-21.
    Jezus adverteert marteling als middel tot zelfreiniging. Mattheus 18:8-9.

  2. Ook deze film zal ons dus niet genezen van (verouderde) vooroordelen.
    Van het Oosten naar Westen, van het Zuiden naar het Noorden, machtscentra en de bijbehorende kenniscentra verschuiven door de eeuwen heen.
    Jammer genoeg ontstaat erbij dat verschuiven geen respect en/of acceptatie over en weer.

    Vriendelijke groet,

  3. @King Billy: Zoals ik al zei: dat steniging in de bijbel staat is me bekend, maar werden die wetten ooit toegepast? En zo ja, waar en door wie? Die boeken kwamen pas na de ondergang van de joodse staatjes tot stand, ver van Palestina, en ze berusten op vrome fantasie en terugprojectie. In hun ballingsoorden in Babylon en Perzië hadden de joden geen eigen rechtspraak, of althans geen bevoegdheid om doodvonnissen uit te voeren, en dat kwam ze zonder twijfel goed gelegen. Zo’n schriftgeleerde kan op zijn kamertje wel leuk fantaseren over het doden van een os, maar wie gaat zo’n duur beest in werkelijkheid vernietigen?

    Steniging zal zeker spontaan als volksgericht hebben plaatsgehad, zoals overal waar stenen zijn, maar dat is nog wat anders dan een terechtstelling na een rechtzaak.

    De in het evangelie aanbevolen afhakking van de eigen hand of voet of het uitplukken van het oog heeft ook geen navolging gekregen, behalve misschien hier een daar bij een dolgedraaide monnik of zo. Het is maar bij wijze van spreken, maar juist dát wordt door vrome mensen, die misschien enkele teksten uit slechts dat éne boek kennen en verder functioneel analfabeet zijn, vaak niet begrepen.

    @Rob Alberts: Nee, maar het zou al heel wat zijn als de kennis niet verloren ging. Misschien in Australië, China of Korea.

  4. Van het joods recht ben ik absoluut geen kenner, maar ik heb altijd begrepen dat de doodstraf op basis van de Torah wel een theoretische mogelijkheid is, maar dat latere exegese (Talmud, Midrash) een praktische uitvoering tot een onwenselijkheid maakte.

    Het beeld van lustig stenigen in Judea kon wel eens terug gaan op een heel recente bron, Monty Pythons ‘Life of Brian’ (1979).

    De beste wensen voor 2015 gooi ik er bij dezen ook maar tegenaan!

    (In het stukje van de film dat ik zag, knielde een joodse man ook voor het gebed – curieus. Je mag hopen dat het boek het nog eens tot een Hollywood-productie schopt: pas dan wordt het historisch fileren een dankbare bezigheid.)

  5. @Martin Hillenga: Precies zoals bij de moslims. Echte schriftgeleerden exegetiseren iedere onwenselijkheid weg uit die oude teksten, maar dat vak beheersen niet veel mensen meer.
    Ja, jij ook een goed 2015.

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s