Gemeentelijke herindeling in de Franse tijd en haar gevolgen

Mijn grootmoeder werd in 1889 geboren in Drimmelen  in West-Brabant. Een protestants dorp op solide kleigrond, dat werd omsingeld door op zand (‘zaand’) wonende bezoekers van de kroeg en de paapsche mis. Wat heeft de Franse bezetter in 1811 bezield om dit trotse, Hollandse dorp, waar de vaart zelfs Herengracht heet, te willen voegen bij het onzegbare, arremoeiige, overwegend katholieke Made (vulgo: de Maaij)? De Madenaren waren er blij mee, die werden nu ‘bevrijd’ van het protestantse Geertruidenberg, maar voor Drimmelen was het een ramp.
Ik vond een papier in het verzorgde handschrift van mijn grootmoeder dat ik U niet wil onthouden.
Oma had evenals de schrijver van dat papier een duidelijke afkeer van Made, en een nog zeer levendige hekel aan Napoleon. Helaas ontbreekt het slot van het papier. Ik denk dat ook haar antwoord op de retorische vraag in de laatste alinea was: Neen het! dat is niet billijk!
Intussen bestaat ‘Made en Drimmelen’ niet meer. De gemeente heet nu Drimmelen, maar dat is maar een troostprijs: het 570 zielen tellende dorp is nu geheel ingepakt door nog meer grote katholieke dorpen en het raadhuis staat nog steeds in Made, ofwel: op de Maaij.

=============================

Drimmelen, Tremella, Drijmelen, Driemijlen heeft tot 1811 gehad een eigen regtsgebied en burgerlijk bestuur.
Reeds in het jaar 1000 was het bekend onder den naam van Tremella gezegd Drimmelen zoals blijkt uit een handvest van Keizer Otto III.
In 1411 (20 July) verkreeg Engelbrecht Graaf van Nassau van Willem VI Graaf van Holland de Heerlijkheid Drimmelen tot een onsterfelijk leen.
In 1611 (1 Dec.) werd graaf Frederik Hendrik van Nassau, Heer van Geertruidenberg enz. bij de Ed. Mog. Heeren Staten van Holland en West Friesland vereerd met de hooge jurisdictie van Drimmelen.
Drimmelen behoorde mede tot de nalatingschap van Willem III, Koning van Engeland, en was bij verdeeling gekomen aan Jan Willem Friso, die er in 1711 aan den Moerdijk verdronk.
In 1811, onmiddelijk na de inlijving bij Frankrijk, is op het onverwachts en zonder daarin belangstellenden te kennen, de aloude Heerlijkheid Drimmelen tot ééne burgerlijke gemeente vereenigd met het ambacht Made, dat aan de stad Geertruidenberg plagt onderworpen te zijn, onder den naam van Made en Drimmelen, waarvan Made de hoofdplaats moest zijn, met een gefingeerd wapen, terwijl het wapen van Drimmelen, drie zilveren kruissen op een schild van sabel, is weggemoffeld.
Waren de bestanddeelen bij de vereeniging in 1811 zeer heterogeen, ook thans is dit nog het geval, daar het gros der ingezetenen van Drimmelen wat bedrijf, zeden en gewoonten, beschaving en godsdienst betreft, van die van Made geheel verschillen.
De vrees in 1811 geuit, dat bij zulke onderscheiden grondstoffen geene ineensmelting van stoffelijke en zedelijke belangen zou mogelijk zijn, is door eene ervaring van zeventig jaren bevestigd tot nadeel van Drimmelen. Die nadeelen zijn de afstand van den zetel van het Gemeente bestuur, de geringe behartiging hunner belangen, de onevenreedigen druk der Gemeente belastingen, die op ééne uitzondering na geheele uitsluiting uit den Raad, verkwisting der gelden te Made en het nalaten van noodzakelijke dingen te Drimmelen.
Meer nog dan gezegde bezwaren is het een grief dat eene bevolking, die naar ’s menschen geheugen altijd een zelfstandig aanzijn had, en zich dat voorregt niet onwaardig maakte, thans van alle bemoeijing en beschikking over hare bijzondere en eigenaardige belangen uitgesloten is, niets anders dan een aanhangsel kan genoemd worden van eene plaats, die ja wat zielental betreft boven haar staat, doch overigens in vele opzichten en speciaal in beschaving en zedelijke kracht verre beneden haar moet worden gesteld.
In de eerste jaren der vereeniging had Drimmelen de eer (ofschoon weinig beteekenend) dat om het andere jaar Gemeente en armenrekeningen aldaar werden opgenomen; dit raakte in onbruik. Tot Sept. 1881 had men te Drimmelen 2 à 3 van de zeven Raadsleden, thans van de elf nog één, die ook weldra zal uitgeworpen worden. Was het in den beginne Made en Drim., algemeen is het thans reeds Made e.a., terwijl de 2 laatste letters soms in officieele stukken ook reeds achterwege blijven, al is het dat dezelve uitsluitend Drimmelen betreffen.
Made en Drimmelen heeft een bevolking van ruim 3100 zielen, waarvan Drimmelen met Oud Drimmelen, Buitendijk en Biesbosch — en hier neemt de bevolking van jaar tot jaar toe, ± 800 zielen heeft — die voor 1/3 in de hoofdelijken omslag worden aangeslagen, vroeger was dat ¼ en zeer willekeurig heeft men dat op 1/3 gebragt. Bovendien zijn de inkomsten van het tot de oude Heerlijkheid van Drimmelen behoorende vruchtbaar kleiland zeer aanzienlijk tegenover de Gemeente inkomsten van den zandgrond, behoorende aan het Ambacht Made.
In weerwil ook der thans vigerende grondwet, die zeker eene dergelijke vereeniging niet zou hebben gedoogd (Art. 147), zijn de belangen met voeten getreden en worden zij nog vertrapt door een invloed, die aan die zaken moest vreemd zijn, maar welker hefboom te magtig is om daartegen andere zaken over te stellen.
Tegen eene scheiding kan wat gering aantal der bevolking betreft geen bezwaar zijn, aangezien er magt van Gemeentens in ons vaderland waren en nog zijn, die minder inwoners tellen.
Is het billijk dat Drimmelen nog gebukt gaat onder de gevolgen van eene willekeurige handelwijze eener overheerschende natie, terwijl andere zich kunnen verheugen in de vrijheden van een onafhankelijken staat   …. [één of enkele regels zijn verloren gegaan]

=============================

Gedateerd is het papier niet, maar de fusie tussen de beide gemeenten vond plaats in 1811. Er is sprake van zeventig jaar na die fusie, dus dan zijn we in 1881.
Het papier gebruikt door elkaar heen de spelling-Siegenbeek, die in Nederland vanaf 1883 geleidelijk verdween, en de nieuwere spelling van De Vries en Te Winkel. Ook dat wijst op totstandkoming in de jaren tachtig van de negentiende eeuw.
Mijn oma heeft het stuk dus niet zelf geschreven, maar overgeschreven, blijkbaar omdat het onderwerp haar na aan het hart lag. Dat zal waarschijnlijk voor haar huwelijk in 1919 zijn gebeurd.

2 reacties

Opgeslagen onder Nederland

2 Reacties op “Gemeentelijke herindeling in de Franse tijd en haar gevolgen

  1. Schaalvergroting is waar de overheid ook nu voor kiest.
    De wens om het bestuur dichterbij de bevolking te krijgen is volledig verlaten.
    Blijkbaar speelt dit probleem al langer.

    Vriendelijke groet,

  2. L

    Ook toen al integratie problemen dus, de onoverbrugbare verschillen tussen de drimmelnaren en de oneindig ‘lager’ staande Madenezen 🙂

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s