Oudduits schrift

539px-Paul_Hegelmaier_Abschiedsgedicht_KraemerseelenDat is het Duitse schrijfschrift van vroeger, omstreeks 1900 in de variant Kurrentschrift, in een modernere variant Sütterlin.  Het is in 1941 afgeschaft, omdat Hitler meende dat het iets joods was. Was het niet; de man was wel vaker abuis.

In de televisieserie SOKO Wismar, waar ik graag woensdags naar kijk, kwam vanavond een fout voor. Er waren liefdesbrieven opgedoken en gestolen van Reinhard Heydrich, de nazi-beul van Praag en de protagonist van Laurent Binets roman HhhH. Deze waren geschreven in Sütterlin. Ze werden ook getoond; het waren natuurlijk geen echte, maar iemand had ze inderdaad in dat schrift geschreven. De fout was dat de Finse politieagente die als uitleenkracht in Wismar actief is en een eind in de dertig is (Li Hagman), zo’n brief zomaar kon oplezen. In de film was niet aannemelijk gemaakt waarom zij dat kon. Iemand van die leeftijd kan dat niet zonder meer; dat moet je leren. Het onderwijs in Finland mag nog zo goed zijn, dat leren ze niet.

Het Kurrentschrift heb ik wel leren lezen, maar niet erg goed, en ik ben het ook weer vergeten. In mijn baan in Frankfort kreeg ik namelijk te maken met notities van een vroegere hoogleraar, die in dat schrift had geschreven. Ik moest het dus leren en begaf mij op de Buchmesse naar een stand die werd geregeerd door een vrouw van 1.90 meter uit Noord-Duitsland, met blonde vlechten om haar hoofd gewikkeld. Zij predikte met haast religieuze ijver het Oudduitse schrift, dat in alle opzichten veel beter zou zijn dan het nieuwe. Ze gaf me een boekje en een schrift mee, van de soort die je ook in de eerste klas van de lagere school kreeg, en ook nog een brochure over de teloorgang van het schrift en van de wereld in het algemeen. Indrukkwekkend was daarin de foto van een oude inwoner van Togo. Die moet ongeveer honderd geweest zijn, had nog op school gezeten toen zijn land een Duitse kolonie was en kende nog Kurrentschrift. Pijp rookte hij ook nog steeds. Als ik die foto terugvind zal ik hem hier plaatsen.

Ik kreeg ook fonts mee voor de computer, in Frakturschrift. Die kon ik wel installeren, maar daarmee was ik er niet. De s had verschillende schrijfwijzen, er waren ligaturen, de afbreekregels waren anders, kortom er moest nog heel wat met de hand gedaan worden. En het resultaat zag er hoe dan ook potsierlijk uit, als het een moderne tekst betrof.

Header0Voor Sütterlin zie het plaatje hiernaast. Eerlijk zeggen: kunt U dat  lezen? Nu ja, de familie Viehmeier maakt het U gemakkelijk: er staat Schwälmer Brotladen.

5 reacties

Opgeslagen onder Duitsland, Schrijven

5 Reacties op “Oudduits schrift

  1. Ich finde es eigentlich schade, dass das Hitler-Regime sowohl Kurrentschriften als auch gebrochene Schrift wie Schwabacher und Fraktur als „unarisch“ oder jüdisch verdammt und abgeschafft hat. Von all den hübschen Ligaturen ist ja nur noch das ß übrig geblieben, also fast nichts. Die heutige Computerschriften-Auswahl scheint zwar riesig, im Stil ist sie aber im Vergleich zur islamischen oder ostasiatischen Kalligraphie-Tradition doch ziemlich eingeschränkt. Westler wollen Schrift vor allem lesen können, reine Ästhetik spielt nur eine sehr untergeordnete Rolle.

    Die Kurrentschrift von Viehmeier kommt mir in einem Punkt nicht ganz original vor: das Umlautzeichen über dem ä müsste eigentlich aus Strichen statt aus Punkten bestehen. Die kommen vom Buchstaben e, der ähnlich aussieht wie zwei verbundene Einsen (vorletzter Buchstabe beider Wörter).

  2. Een overijverige docent Duits leerde het ooit aan een overijverige leerling. Vandaar dat ik het Sütterlin nog een beetje beheers. Het lezen hangt ook een beetje af van de ‘pen’ van de schrijver – veel routine en snelheid heb ik niet opgebouwd. (En dan is er natuurlijk nog het gegeven van de teloorgang van de wereld, waarvan haast een onderdeel is.)

  3. Sehr schöne Beispiele das lange s (ſ) und für Ligaturen im Niederländischen gibt es übrigens bei Boekwetenschap en Handschriftenkunde Amsterdam auf flickr. Ich weiß nicht, ob unter den 31.758 Bildern auch Beispiele in Kurrentschrift dabei sind, aber bei der Bezeichnung handschriftenkunde gehe ich davon aus.

    Was deutsche Schriften angeht, ist Das Märchen von den deutschen Schriften ein schöner Einstieg; es gibt auch eine Fortsetzung der Story.

  4. Mooie en duidelijke artikelen. Die mevrouw uit het Noorden kan haar vlechten wel afknippen.

  5. Dieses turmhohe Nordlicht mag davon überzeugt sein, Kurrent- und gebrochene Schriften seien deutsch, und Deutsches sei immer etwas besseres. Dabei ist es noch nicht einmal etwas eigenes, das andere nicht mitbesäßen. Wir Europäer haben seit dem Römischen Reich eine gemeinsame Kulturgeschichte, betonen aber ständig die winzigen und meistens höchstens ein paar Jahrzehnte überdauernden Unterschiede. Und daraus leiten sich dann die Nationalstaaten ab, innerhalb derer die Unterschiede auch nicht kleiner sind als die zu den Brüdern und Schwestern im Nachbarland. So gut wie alles national typische ist nur schnell wechselnde Mode und wurde vor 50 Jahren an ganz anderen Dingen festgemacht.

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s