Vasten in ramadan

Vasten in ramadan is niets voor mij, gewoon omdat ik geen moslim ben. Als arabist heb ik wel het vasten van anderen meebeleefd, zowel in de Arabische landen als in Europa.

Toen ik in 1971 voor het eerst in Egypte kwam, met een beurs voor Cairo University, was het juist ramadan, en ik was erop voorbereid: er zou overdag niets te eten en te drinken zijn en het openbare leven zou maar langzaam en slechtgehumeurd voortgang vinden. Maar tot mijn verbazing aten en dronken mijn nieuwe vrienden in Cairo ongeremd. Toen ik een keer vroeg: ‘Vasten jullie niet?’ kreeg ik een schaterlachend antwoord: ‘Hahaha, nee, wij toch niet!?’ Men legde mij uit dat vasten eerder iets voor onderontwikkelde en arme mensen was; niet voor intellectuelen. Inderdaad zag ik op mijn lange wandelingen door de stad in de armere wijken veel vastende mensen. In Bulaq bij voorbeeld, waar de altijd zeer drukke 26-Julistraat tegen de avond bijna leeg was. Op de stoep zaten mensen met iets te eten in de hand, dat zij echter pas na het kanonschot tot zich zouden nemen. Was het een kanon? ik weet het niet meer; in ieder geval geen echt kanon, het signaal kwam via de radio. Dan werd het plotseling heel stil; de mensen concentreerden zich op hun spijs en drank, en even later werd de stad wakker en steeds vrolijker. Natuurlijk heb ik wel mee gedaan  met de feeststemming ’s avonds en van de lekkernijen gegeten. De oude stad van Cairo was destijds nog niet helemaal kapot; bij het feestelijke kunstlicht zag zij er zelfs sprookjesachtig en verleidelijk uit. Vooral in straten als al-Darb al-Ahmar was het op ramadanavonden goed toeven.

Aan de universiteit was de sfeer erg ontspannen, hoewel er ook toen al vrome studenten waren. Dat merkte ik pas na ramadan, toen ik een keer niet kon slapen en in de ochtendschemering over de campus wandelde. Toen ontdekte ik inderdaad een gebedsruimte, waar studenten zich aan het morgengebed wijdden. Die kwamen van het platteland, werd mij uitgelegd. De studenten uit de stad die ik had leren kennen waren helemaal  niet religieus; velen wisten niet eens hoe ze het gebed moesten verrichten. De Saoedisch geïnspireerde vroomheid kwam pas na 1976 in Egypte aan, tegelijk met de Sony-luidsprekers die de vrome teksten zeer luid rondbazuinden.

Jaren later was ik eens in Marokko tijdens de ramadan. In Tetuan was het terras van het grote café bijna leeg. Slechts enkele mensen zaten daar te kletsen of de krant te lezen; gedronken werd er niets. Ook ik ging daar zitten, niet omdat ik iets te drinken verwachtte, maar omdat je daar prettig kon zitten. Er verscheen echter toch een kelner om mijn bestelling op te nemen; blijkbaar werden niet-moslims wel bediend. Maar het leek me geen goed idee om te midden van al die dorstigen iets te drinken. Voor hen was het een kwelling geweest, dat aan te zien. Ik zag dus van een bestelling af. Moeilijk viel me dat niet; de waterleiding in het hotel was immers niet  afgesloten. Tot mijn verrassing werd dit kleine gebaar zeer gewaardeerd: men kwam mij de hand schudden, ja zelfs omarmen.

Maar ook in Marokko nam niet iedereen dat vasten zo serieus. In het frivole Rabat leerde ik iemand kennen die in ramadan als kleine tegemoetkoming in plaats van whisky alleen nog maar bier dronk. Zoals alle handelingen wordt hopelijk ook deze ‘naar de intentie’ beoordeeld. Aan het strand vroeg een jongeman mij een pakje sigaretten voor hem te gaan kopen; hij zelf mocht het niet. In Fez logeerde ik in een luxe hotel met zwembad. Na de middag ging ik vaak zwemmen en had dan het hele bassin voor mij alleen; waarom begrijp ik tot heden niet. De kelner daar had dus niets te doen. We raakten in gesprek en hij vertelde dat hij tegen vieren weer in actie moest komen, want dan moesten de iftar-maaltijden op de kamers worden gebracht. Om vier uur ging de zon nog lang niet onder, maar vooral de Saoedische gasten drongen aan op tijdige levering van de iftar, dat die maar vast klaarstond. Wee hem die er kwaad van denkt.

Veel meer ramadan heb ik in Arabsiche landen niet meegemaakt. Ik ben er nog vaak genoeg geweest, maar plande mijn bezoeken toch zo, dat ze niet in ramadan vielen.

Sinds enkele jaren horen we steeds, dat tegenwoordig het gevaar bestaat van vasten te dik te worden. Of dat in Europa ook het geval is? Mijn indruk van de moslims die ik hier ken is dat zij ofwel helemaal niet vasten óf de zaak juist zeer serieus nemen. Ze hebben het vaak zwaarder dan in de Arabische wereld, omdat de zomerdagen hier langer duren en ze de ogen van de niet-moslimse meerderheid op zich gericht voelen. Wie het voor elkaar krijgt, zowel het langere vasten vol te houden als andersdenkenden niet te laten merken hoe zwaar het valt, zal na zonsondergang ook wel de zelfbeheersing hebben om zijn bord niet te vol te laden.

4 reacties

Opgeslagen onder Islam, Nabije_Oosten

4 Reacties op “Vasten in ramadan

  1. Ik heb wel een paar keer meegedaan en ben ook een keer in Marokko geweest tijdens ramadan. Na de eerste drie dagen wordt het vasten tamelijk gewoon. Ik vond het wel positief, de tijd dat ik ’s avonds zat te wachten tot de zon eens onderging (in juli!) is de enige tijd geweest dat ik er nu eens echt relaxt bij stilstond hoe ons eten eigenlijk op ons bord belandt, ik bedoel niet door toedoen van enig opperwezen maar alle mensen en processen die daarbij betrokken zijn, de boeren, de transporteurs, de supermarkt, de bank etc. Tijd genoeg en energie te weinig, dat bevorderde de reflectie. Toen ik het een keer alleen deed, zonder moslims in mijn omgeving, was het een vrij wezenloze aangelegenheid waarvan ik mij al gauw afvroeg waarom ik het eigenlijk deed. Er is dan niets aan. Ramadan in Marokko vond ik wel indrukwekkend, al die betrokken gezichten in de forensentrein, het boodschappendoen ’s middags met een klein kind aan de hand, en de gezelligheid ’s avonds. En om 4 uur ’s ochtends opstaan om nog een hapje te eten om de dag door te komen en daarna weer slapen. Ik vond het wel wat. Dat was nog voordat de baarden je misprijzend aankeken omdat je een buitenlandse was, ik weet niet hoe het er nu is.

  2. Oh, je verrast me! Blijkbaar is het je goed bekomen. Toen ik vorig jaar ziek was heb ik bijna een week vrijwel niets gegeten. In het ziekenhuis waren er twee dagen waarop ik ook niets mocht drinken. Het kán allemaal wel, als je je rustig houdt.

  3. Maar dat was ’s nachts zeker ook niet toegestaan? Dat is wel hard. Bovendien is verplicht niet eten heel wat anders dan vrijwillig niet eten.

  4. Ja, ’s nachts ook. Het was niet zo erg, want ik had toch weinig trek. Maar niet drinken was wel vervelend.

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s