Tourette in Nederland

Dezer dagen heb ik de roman Euforie van Christiaan Weijts gelezen. Ik vond het niet helemaal een meesterwerk. De personages kwamen niet erg uit de verf. Maar de beschouwingen over architectuur zijn interessant, en ook het inkijkje in het moderne leven in Nederland, waarvan ik door leeftijd en lange afwezigheid langzamerhand vervreemd ben.
Ik ga het boek hier niet bespreken. Daarvoor verwijs ik U liever naar Carel Peeters, die dat juist in Nr. 447 van TIRADE heeft gedaan, onder de titel Gedeserteerd uit het pandemonium. Ik struikelde bij Peeters echter over de volgende zin:

Afgezien van Vermeers doorlopende sarcastische commentaar op alles, weeft Weijts door de hele roman ook nog cursief gedrukte zinnen die rechtstreeks uit Vermeers onderbewuste omhoog komen: alsof hij een gilles-de-la-tourette patiënt is die lucht geeft aan zijn gemoed, maar dan geluidloos, van binnen vloekend, in gedachten.

Hier klopt iets niet. Eén van de symptomen van het Tourette-syndroom is het onvrijwillig uiten van schokkende woorden, zoals vloeken, obscene, sekstistische of racistische taal. Maar Vermeer, de hoofdpersoon van de roman, houdt juist alles keurig binnen. Misschien was hij succesvoller geweest als hij er wat meer had uitgegooid, als hij af en toe had meegeschreeuwd in het koor van de vlotte Hollandse jongens. Dan had het door hem begeerde meisje hem misschien ook zien staan. Nu eindigt hij als een binnenvetter die voor zich zelf wat zit te tekenen en filosoferen, maar zich nooit meer in het openbaar zal laten gelden.

Twee voorbeelden van die cursief gedrukte zinnen:

Halverwege het Voorhout ziet hij Olivier en Kasper al voor Hotel des Indes staan. Een voor een mogen de gegadigde bureaus  zich bij dit intimiderend opgedirkte pand melden. Om een paar uur lang de reet te likken van Visserlink en z’n bestuursvriendjes. Het is Vermeer opgevallen … enz.

Sommige fotografen staan, tegen de regels, op om de gezichten van de regeringsleden onder vuur te nemen. Recht in hun bek flitsen. Precies als ze struikelen, die kutmongolen.

Het is even slikken misschien, vooral voor oudere mensen. Vermeers onderbewuste heeft een grof taalgebruik, en zoals hierboven gaat dat het hele boek door. Maar een Tourette-symptoom is het in geen velden of wegen. Hier wordt gewoon het onderbewuste boven tafel gebracht, zoals dat in de literatuur al vaker was gebeurd.

Ik heb zelf ook zo’n binnendiscours dat niemand hoort, en ik heb het sterke vermoeden dat iederéén dat heeft. Maar de taal van het onderbewuste is een andere geworden. Bij een keurig net persoon uit de jaren vijftig zag de cursieve ondertekst er misschien zo uit: ‘Nou moe!’ ‘Zeg, ben je nou helemaal betoeterd?‘ ‘Kan je niet uitkijken, sukkel?’ Hoewel er natuurlijk ook toen onder zeelui, classificeerders en vele anderen een grover taalgebruik bestond. Mijn huidige niveau is ongeveer: ‘Klootzak, krijg de klere!’ Dat klinkt intussen natuurlijk ook sterk verouderd, maar niemand krijgt het toch ooit te horen. Bij Vermeer is het nog een graadje erger. Dat ligt niet aan hem, maar aan de algemene vergroving van het openbare taalgebruik, die met Gerard Reve is begonnen, door Theo van Gogh wijd is verbreid en sindsdien in de lawaaimedia, in blogs en in reacties bij blogs gemeengoed is geworden, onder de motto’s: van je hart geen moordkuil maken, en vooral: geen stijl. Daar wordt de rottigheid  allang niet meer binnengehouden; het wordt er allemaal uitgegooid. Dáár is, naast verdere tics, dit Tourette-symptoom te vinden; niet bij Weijts’ romanfiguur. Vermeer spreekt nog als een ontwikkeld mens oude stijl, terwijl zijn onderbewuste zich bedient van de taal van die moderne media.

3 reacties

Opgeslagen onder Literatur

3 Reacties op “Tourette in Nederland

  1. Merkwaardig ook dat Carel Peeters bij grof taalgebruik meteen aan Tourette denkt. Waarom in vredesnaam? Hij bedoelt blijkbaar de clichétourette in leutige tv-programma’s. Ik heb een paar touretters meegemaakt en ze vloekten geen van allen, ik werd alleen gek van hun heftige motorische tics.

  2. @aargh: Dat is niet alleen Carel Peeters; Tourette heeft langzamerhand een heel eigen betekenis gekregen, waarin artsen het ziektebeeld nauwelijks meer herkennen.

  3. Vrijheid van meningsuiting is naar mijn idee toch iets anders dan al dan niet goed gebruik maken van de taal. In vroegere stripboeken kwam dit al voor. De hoofdpersonen gebruikten al taal die men niet echt uitte maar wel in de bol werd gevormd door ingebakken hekel aan een tegenstander of wat ook. Kwam vaak voort uit frustratie. Dat Theo van Gogh er een rol in speelde waag ik sterk te betwijfelen. Veel eerder werden door pseudolinkse lieden rechts politici volkomen ‘afgezeken’, een praktijk die nog steeds opgeld doet in die kringen. Men kent geen respect meer en zelfs onze nieuwe a.s. koning noemt zichzelf het liefst Willem-Alexander opdat majesteit en hoogheid snel uit het vocabulaire verdwijnt. Ali B. moet hem met je en jij kunnen aanspreken namelijk. Verloedering van de taal, maar in het door jou aangehaalde boek wel intelligent weergegeven. Slimme wijze van schrijven met die cursiefjes…

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s