Taalverdwijning

Een van de grote nadelen van emigratie was voor mij het verlies van de dagelijkse omgang met de moedertaal, en de noodzaak de hele dag een andere taal te spreken. Bij mijn overwegingen of ik ooit naar Nederland zal teruggaan speelt de taal dan ook een belangrijke rol. Maar langzamerhand wordt het contact met de moedertaal smartelijker dan het ontbreken daarvan. Groningen en haar Martinitoren, een meisje die in de bos loopt, ejg lekker, kaaik aut: dat zijn klappen die je voelt als emigrant.
Natuurlijk zijn er nog veel mooie teksten, ook nieuwe. Vooral in de literatuur, die tot mijn vreugde niet alleen door geboren Nederlanders word volgeschreven. Misschien zijn schrijvers altijd een beetje conservatief, en anders hun uitgevers wel. Maar eertijds nette kranten schrijven tegenwoordig blubber en de televisie is om meer dan een reden niet om aan te horen.
Taalverandering is vanzelfsprekend en nodig; ik ben voldoende taalkundig geschoold om dat te weten en te begrijpen. Dat neemt echter niet weg dat ik persoonlijk lijd onder het verdwijnen van mijn Nederlands. Naarmate de tijd verstrijkt zal ik dat slechts delen met een gestaag afnemend aantal bejaarden. Omdat ik goed gezond ben zal ik misschien een van de laatste sprekers zijn.
Treuren om een verdwijnende moedertaal die wordt overschreeuwd door allerlei SBS6-types heeft weinig zin.
Maar dan kan ik net zo goed hier blijven. Wat er met het Duits gebeurt stoort me namelijk helemaal niet; het is immers niet mijn taal.
Als ik 92 ben vergeet ik waarschijnlijk mijn Duits, maar dat merk ik dan niet meer. Terwijl alle dames en die paar heren in het zanggroepje van het tehuis Hoch auf dem gelben Wagen instuderen, kraai ik er dwars doorheen: Altijd is Kortjakje ziek. En niemand die er aanstoot aan neemt. Toch? (Oeps – een modernisme! Hé, nog een!)

36 reacties

Opgeslagen onder Duitsland, Nederland, Persoonlijk, Vroeger

36 Reacties op “Taalverdwijning

  1. De taal is nu eenmaal onderhevig aan invloeden van buitenaf. Dat is nu eenmaal zo in een wereld waarin mensen net als vroegere nomaden van het ene naar het andere land trekken en daar dan hun stempel zetten op het bestaande. Zoals ik onlangs las dat de Romeinen vooral Grieks spraken terwijl ze eigenlijk Latijn als voertaal kenden. Maar hun legers spreken dan weer een lichtere vorm van het Latijn die dooor de volkeren waar ze langs kwamen werd opgepikt. Wij verkeren in ons land, met een relatief beperkt taalgebied en volkomen gebrek aan nationalisme, in de omstandigheid dat er groot verschil is tussen het abn van de oudere generaties en het ‘slang’ van de jongere. Blonde jongens met blauwe ogen spreken soms met een accent alsof ze in de Rif van Marokko zijn opgegroeid. Het gevolg van het multiculti-onderwijs. Mijn inmiddels volwassen zwager, sprak op zijn ‘zwarte’ lagere school van vroeger bijna net zo goed Surinaams als veel van zijn klasgenoten uit die streken afkomstig. Het hielp hem aan veel vrienden, maar nu kent hij er geen woord meer van. Vaak voelen we als we ouder worden de noodzaak om gewoon optimaal van onze taal gebruik te maken. En dat is hij waard! Net zoals het Duits dat is of het Frans.

  2. Ja, dat hoor je hier ook, dat Duitse jongeren een beetje Turksig Duits gaan praten. Iedereen praat nu eenmaal altijd de mensen met het grootste prestige na, en de Turkse jongens gelden als macho en onbraaf; zo wil iedere jonge jongen wel zijn. Pas veel later wordt dan duidelijk dat ze vaak niet zo goed opgeleid zijn …
    Taalverandering is niet alleen afhankelijk van vreemde invloeden. Binnen een taal is er ook altijd een interne ontwikkeling. Als er ergens een academie of andere instantie is die de taal wil bewaren zoals hij is (Frans, Arabisch) praten de mensen gewoon om de officiële taal heen; ze laten zich echt niet tegenhouden. Als ze pech hebben zitten ze na een poos met twee talen, wat lastig is.
    Ik vind overigens Nederland de laatste jaren nationalistischer dan in tientallen jaren daarvoor. Niet dat dat de taal zal helpen; het ABN zal denkelijk vooral door Vlamingen behoed worden.

  3. Ik heb een kennis die zo’n 30 jaar in Franstalig Zwitserland en Frankijk heeft gewoond. De laatste 15 jaar woont zij weer in Nederland. Wat zij hier spreekt is erg verzorgd, maar het blijft een komisch gehoor. Dwz in de tijd dat zij in het buitenland woonde sprak alleen haar man Nederlands, maar met hem sprak zij ook hoofdzakelijk Frans. En dan ontgaan je veel taalveranderingen. Die verandering gaat dan in 1 grote stap zoals een kind dat je na 20 jaar weer eens ziet en opeens volwassen is.

    Ze gebruikt nog altijd veel ouderwetse woorden en voor de nieuwe dingen kent ze alleen het Franse woord.

    Verder is dit ‘probleem’ binnen NL en zeker in mijn omgeving minstens zo groot. Tussen 40 en 20 jaar terug is hier een tsunami van Amsterdammers gekomen (op jacht naar goedkope huizen) en hebben de taal van Purmerend, Heerhugowaard en Hoorn drastisch veranderd. Je waant je daar in Amsterdam, dus een s seggen waar de rest een z gebruikt. En aanpassen ho maar. Dus heeft het handjevol oorspronkelijke Heerhugowaarders zich aangepast en hoor je er allemaal kopietjes van Johan Cruijff.

    Gelukkig gaan die economische vluchtelingen tegenwoordig naar Almere ofwel Amsterdam-Oost. Kunnen ze daar de tuintjes betegelen.

  4. ‘wordt volgeschreven’, emigrant. :-p

  5. @Ximaar: Je hebt wel gelijk, het is nog erger: mijn Nederlands is al wegger dan ik dacht. Dus maakt het helemaal niet meer uit waar ik woon. Maar waarom heb ik zo’n groot verlangen naar Nederlands uit de periode Juliana?

    @Irene: Ah, dank je! Het soort spelfout dat ik in 1954 ook al maakte. Ik laat hem nu maar staan, anders zou je correctie zinloos zijn.

  6. Geeft niks, mijn correcties zijn zo vaak zinloos.
    Nu kan ik nog opmerken dat het fenomeen weblog, en überhaupt internet, mij al dikwijls heeft geholpen om bij te blijven op taalgebied. Hoe had je vóór de tijd van het web meer dan twintig jaar uit Nederland weg kunnen zijn zonder volledig te verexpatten? Van de Vlamingen moet je het niet hebben op dit gebied. Voorheen hadden zij nog wel als doelstelling keurig Nederlands te spreken, ‘even netjes als in Nederland’, maar dat idee is al jaren geleden verlaten. Vlaams is geen Nederlands en de Vlaming heeft ook geen ambitie meer in die richting, en waarom ook. Emancipatie is het buzz word nu. Alleen wat de spelling betreft zijn zij vlijtiger dan ‘wij’ en daardoor winnen ze nog dikwijls het Groot Dictee.
    Taalverandering dient uitsluitend om de ouderen onder ons te voorzien van dat aangename gevoel van nostalgie. Ugh.

  7. @Irene: Inderdaad was ik al verregaand verexpat toen ik, in 2006 naar ik meen, een Nederlandstalig blog begon naar aanleiding van een sollicitatie in Nederland. Dat heeft de taal weer bij mij naar boven gehaald. Keerzijde: er zijn tegenwoordig nogal wat Nederlandismen in mijn gesproken Duits.

  8. Trijntje

    dt fouten maak ik zelden.
    Ik merk dat ik het steeds gewoner ga vinden als mensen zeggen: ik besef me.
    Zelf zal ik dat nog niet gauw zeggen, denk ik.

    Ik besef steeds vaker dat ik woorden gebruik die nog niet bestonden in mijn jeugd. Of ze bestonden wel, en ik kende ze niet; en kinderen van nu kennen die wel: zoals broccoli en paprika, die nog niet in Nederlandse winkels werden verkocht. Om van supermarkten maar te zwijgen: ik heb de opkomst van zelfbedieningswinkels meegemaakt.

    Taal verandert om allerlei redenen: invloed van nieuwe bewoners, Engelse invloeden via muziek, televisie enzovoort, nieuwe producten.
    En nog veel meer.

    Ik merk bij mijzelf geen nostalgie naar het Nederlands van toen ik op de lagere school zat.
    Ik kijk wel soms met verbazing naar iets. Zo werd nog niet zolang geleden op Nu.nl meetten gebruikt als de verleden tijd van meten. De spellingcorrectie keurt dat nog niet goed.

  9. Bob

    Niet te veel vervallen in ouderwetsisme, he. De nieuwe taal heeft ook mooie dingen, als je er een beetje open voor staat. Wat vervelend is zijn al die meelopers die proberen ook hip te zijn door de jeugd na te praten.

  10. Nee, maar als mijn oude Nederlandse taal steeds meer verdwijnt kan ik net zo goed verder leven met een modern Duits. Voor mij is de vraag: verhuizen naar Nederland of niet? Er blijken steeds minder dingen te zijn die mij met Nederland verbinden.

  11. Bob

    Voor die vraag zou ik als argumenten op de eerste plaats personen nemen: bij welke mensen wil ik in de buurt zijn? Dan op de tweede plaats mijn bezigheden: waar kan ik die het beste uitvoeren? En dan pas komt de taal. Ook belangrijk.

    Idee: Waarom doe je niet twee huizen? Er zijn zat gepensioneerden die bijvoorbeeld in de wintermaanden in Spanje wonen. Kun jij ook doen, moet je alleen genoegen nemen met een wat simpeler woninkje. Half jaar in Nederland, half jaar in Duitsland. Of in een ander ritme natuurlijk.

  12. De taal komt bij mij toch wat eerder – nee, niet eerder dan de mensen, maar wel eerder dan de rest, omdat ik nu eenmaal sterk een talenmens ben. Of moet ik zeggen: was? Het Nederlands is problematisch, zowel in Nederland als bij mijzelf; het Duits is nooit mijn schrijftaal geworden, mijn scherpste wapen ben ik kwijt! Bezigheden? nog onbekend, maar die kan ik waarschijnlijk overal doen.
    Tweehuizigheid zal vooral vastlopen op geldgebrek. Maar het lijkt me ook wel moeilijk: één huis bewonen is al zo’n opgave ….

  13. @Emigrant: Aha, interessante kwestie. Twee huizen, hebben wij althans besloten, is te lastig. Je moet ze allebei onderhouden, je hebt twee keer de zorgen en bent aldoor onderweg. Bovendien burger je noch op de ene noch in de andere locatie geheel in. Hoe kun je bijvoorbeeld katten houden in zo’n situatie, toch een belangrijke factor in het je thuisvoelen. Volgens mij is het beter om je vol in een nieuw project te storten dan met een been in het oude te blijven staan. Als u het nog niet weet, is een testperiode van een paar maanden verstandig, maar blijf niet te lang op twee gedachten hinken.

  14. @(R)emigratiebureau: Eigenlijk heb ik om die reden in 2006 al een baan niet willen hebben die tweehuizigheid met zich zou meebrengen. Kat of hond heb ik nooit gehad, mede omdat ik zo vaak de hort op ben, of was. Kan binnenkort misschien, als ik thuiziger word. Spinnend achter de computer. (Nee, niet die kat, ikzelf!)
    Ik denk dat opticiens goed verdienen aan mensen met twee huizen. Die laten hun leesbril in het ene huis liggen en hebben dan gauw een andere nodig.
    Afgelopen zomervakantie had ik langere tijd in Nederland op proef willen gaan wonen, maar toen puntje bij paaltje kwam had ik er toch geen zin in.
    Ik heb een Duits inkomen en kan dus geen woning in West-Nederland kopen. En Boertangerveen is het ook niet helemaal. Kunnen Sharks & Poor’s niet eens wat op de Nederlandse hypotheekrente vitten? Al die krotwoningen voor een half miljoen…

  15. Oost-Friesland dan? Je zit in een wip in Groningen (met UB) en de huizen zijn er goedkoop. Bovendien vanouds tweetalig en hoewel het Duitse nationalisme sinds 1840 daar een eind aan heeft gemaakt, lijkt het Nederlands er nu een comeback te maken.

  16. @groninganus: Dank voor het meedenken, groninganus. Vooral de noodzaak van die UB heb je goed aangevoeld. Oost-Friesland, daar was ik nog niet opgekomen. Ik ben er ook nooit geweest. Wel had ik aan Münster gedacht, midden in Duitsland nog, met UB, maar tamelijk op Nederland georiënteerd. En eerder al aan Kleef, maar dat is misschien toch iets te klein.
    Misschien moet ik maar eens een excursie maken naar het Groothertogdom Oldenburg, of is dat al niet meer Oost-Friesland? Een beetje urbaan moet het voor mij wel zijn vrees ik … Mocht ik die kant op komen, dan kom je toch wat drinken hoop ik?

  17. Luxemburg! Mooi compromis.

  18. @Irene: Vanwege de groothertog? Als Duits ambtenaar geniet ik aanzienlijke voordelen als ik in Duitsland blijf. Nederland overweeg ik desondanks, vanwege mijn bijzondere verbondenheid, maar zomaar een ander buitenland, nee.

  19. Je zou Heinsberg e.o. kunnen overwegen. Niet te ver van Roermond en door de situatie dat het niet ver van Limburg af ligt hoor je aan gene zijde van de grens ook nog maar nauwelijks Nederlands spreken. Immers, het Limburgs is een soort Duits met Belse invloeden. Heinsberg is mooi, Aken, met haar biebs en uni’s zijn dichtbij en de meeste Nederlandse steden liggen op goed 1/1,5 uur afstand.

  20. Ik zal in februari eens een tocht langs de D-NL grens gaan maken om een indruk te krijgen van al die streken.

  21. Münster is een grote, maar in het centrum, vrij rustige stad. Er omheen vind ik het erg druk door de vele wegen. Je hebt er ook geen goede spooraansluiting naar NL, wat ook geldt voor Kleve. Wat dat betreft is Osnabrück een handige stad, ligt aan de hoofdlijn Berlijn-Hannover-Amsterdam en Bremen-Ruhrgebiet. Ook geen bruisende stad, wel alle voorzieningen en je loopt er zo de natuur, plat aan de noordzijde en zwaar heuvelig aan de zuidzijde. Daarbij is het de partnerstad van Haarlem, kan ook wat voordelen hebben.

  22. Ik ken Münster al jaren, vind de stad nogal achteruit gegaan. Maar ja, dat ben ik zelf ook. Er zijn goede afdelingen Arabistiek én Nederlands.
    Van Münster rijdt weer het treintje naar Enschede. Het boemelt zeer, dat is waar.

  23. Nee, niet vanwege de groothertog, hoe kom je erbij, maar als je wat Nederlands door je Duits mixt kom je al halverwege in het Luxemburgs. Het wonen daar is dan wel weer tien keer zo duur. Oké, geen goede tip. Aan de andere kant woon je dan straks in het enige land van Europa dat nog niet door St&P’s is afgewaardeerd.:-s

  24. Die taal daar schijnt dus dezelfde te zijn als die van Zuid-Limburg …

  25. Volgens een van mijn ex-collega’s in Luxemburg, die uit Zuid-Limburg afkomstig was, is er inderdaad grote overeenkomst. Ik vond het zelf een makkelijk te leren taal, ervan uitgaande dat je al Frans en Duits spreekt, en toch interessant want er zijn ook legio eigen woorden, waarvan het in veel gevallen onduidelijk is wat daar de herkomst van is. Maar het bestaan van woordjes als Päiperleck, plakeg en plënneren is natuurlijk een wat smalle basis om je te vestigen in een land waar je verder geen band mee hebt, dat besef ik wel.;-)

  26. Zie je wel, ich verstehe nur Bahnhof. Dan zou ik nog makkelijker Fries leren.
    Ooit heb ik eens een forel gegeten in Clairvaux; die was lekker.

  27. Mijn kinderen houden van ouderwets ABN. Ze maken zich daar in hun omgeving vaak gehaat mee. Al in de kleuterklas corrigeerden ze de juf: ‘Juf, het is niet hun hebben, maar zij hebben’ of ‘het is groter dan, niet groter als, juf….’.
    We hebben de jongste mede vanwege het taalgebruik van de leerkrachten zelfs naar een andere school gedaan.
    Mijn kinderen proberen d’s en t’s goed te zetten en schrijven nog ouderwetse complete zinnen; zinnen met onderwerp, gezegde en persoonsvorm. Zelfs in zogenaamde literatuur is het tegenwoordig normaal om halve zinnen te maken.
    Vroeger werd het gezien als stijlfout om een zin met ‘en’ of ‘maar’ te beginnen maar tegenwoordig doet bijna iedereen het. Mijn kinderen vinden het lelijk.
    Ze doen niet aan straattaal. Ik hoor zelden een woord dat ik niet ken. Ze maken nog volop fouten maar hun taalgevoel is vergeleken bij de meeste van hun leeftijdsgenoten zeer ouderwets. Die ‘achterstand’ hebben ze thuis opgelopen vrees ik.

    Eén van mijn dochters zit op een MBO opleiding. Vandaag heeft ze een spreekopdracht Engels. Ze moet een dialoog voorbereiden met een medeleerling. Ze heeft een betoog voorbereid aan de hand van de stelling dat het onzin is om op een MBO opleiding Shakespeare te behandelen terwijl 95 % van de kinderen niet eens één fatsoenlijke zin kan schrijven in de eigen moedertaal.

  28. @Marjan: Jullie zijn echt een excentrieke familie begrijp ik. Mooi hoor, met jouw kinderen zal ik dus nog tot op hoge leeftijd kunnen praten.
    Hoe gaat het met de spreekbeurt van je dochter, zal ze gestenigd worden denk je? Ik heb dat gevoel ook vaak: waarom Arabisch leren als je niet eens … . Maar met dat Arabisch wordt het meestal ook niets, dus er is geen reden tot zorg.

  29. Mooi Nederlands is tegenwoordig idd zeldzaam. ‘Hun zeiden’ wordt zelfs als normaal beschouwd. De verloedering wordt ingepakt in de boeken bij Van Dale. Schandelijk gevolg van de zesjesmentaliteit die dit land al decennia lang overspoelt om het de mensen die niet mee kunnen komen eenvoudiger te maken alsnog te slagen. De verloedering gaat nu al zover dat zelfs op de HBO’s diploma’s niets waard blijken omdat men de examens of afstudeeropdrachten te ver heeft uitgebeend. Hullie van het bestuur hebbuh hunnie van die studentuh hed wel erch makkeleik gemaakd om alsnoch een diplomaa te behaluh…..Vet man!

  30. Toch denk ik dat het iets van alle tijden is. Toen ik op de middelbare school zat was er ook al taalverloedering.

  31. Zeker, dat weet ik en ik zou dat niet eens verloedering noemen. Het is taalverandering. Maar als mijn taal op voor mij onprettige wijze verandert dan heb ik weer een reden minder om nog aan Nederland te hangen.

  32. Ja Drs., ik herinner mij uw stuk, en mijn reactie daarbij.

  33. Hoe? Uw reactie daarbij?
    *gaat effe kijken*

  34. Nou moe … En ik heb niet eens gereageerd op uw reactie.
    Waarvoor excuus.
    De Drs.

  35. Altijd is Kortjakje ziek? Heerlijk, ik doe mee als het zover is 😉

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s