Nepacademici 1

De populaire Duitse minister van Defensie zu Guttenberg heeft in zijn proefschrift plagiaat gepleegd. Dat heeft aan zijn populariteit afbreuk gedaan, maar (nog) niet zo zeer, dat hij als minister niet meer te handhaven zou zijn. Angela Merkel staat (nog) als één man achter hem. Dat werpt enkele vragen op:
– Moet een politicus eerlijk zijn? Het behoort tot de eigenschappen van een goede politicus dat hij goed kan liegen. Tegelijkertijd moet hij goudeerlijk, van onbesproken levenswandel, ja bijna heilig zijn. De heer zu Guttenberg is dus eigenlijk niet aan te rekenen dat hij geknoeid heeft, maar dat hij daarbij door de mand is gevallen. Naturlijk moet hij beter knoeien dan een ander; de media zitten immers constant achter hem aan.
– Zijn andere politici wel roemvol gepromoveerd? Bekend is het geval van ex-kanselier Dr. Helmut Kohl, die er gedurende zijn lange ambtstijd voor gezorgd had dat zijn proefschrift niet in bibliotheken geraadpleegd kon worden. Had hij ook plagiaat gepleegd, of was zijn werkstukje eerder onbenullig? Hij had het makkelijker dan zu Guttenberg: in zijn tijd hoefden proefschriften nog niet te worden gepubliceerd. Als Kohl op grond van zijn proefschrift ten val was gebracht hadden we de Duitse eenheid én de Euro niet gehad. Omdat de doctorstitel in Duitsland veel betekent is de kans dat ermee gesjoemeld wordt ook groot. Er zijn waarschijnlijk horden Duitse politici wier proefschrift de toets der kritiek niet zou doorstaan; soms misschien wegens plagiaat, meestal wegens verregaande onbenulligheid.
Een groot aantal wetenschappers heeft bij mevrouw Merkel geprotesteerd tegen haar luchtig heenstappen over de causa zu Guttenberg. De goede naam van Duitsland als wetenschapsland zou op het spel staan. Inderdaad, maar was dat niet al langer om andere redenen het geval? Er zijn vakken waar het proefschrift al sinds mensenheugenis niets voorstelt; de Medicijnen bij voorbeeld. Omdat de doctorstitel hier zo belangrijk is moet een dokter ook doctor zijn. Anders zouden de mensen geen Herr Doktor tegen hem kunnen zeggen en had hij geen enkel gezag. Maar een arts heeft geen tijd om twee jaar of nog langer aan een serieus onderzoek te werken; hij moet na zijn studie zo snel mogelijk diagnoses gaan stellen, mensen gaan helpen, pillen gaan voorschrijven, naar ziekenhuizen verwijzen. Hij schrijft dus in twee à drie maanden een soort opstel en dat was het dan. Iedereen in de universitaire wereld weet dat een Duits medisch proefschrift niet veel waard is. Mogelijk zijn er nog andere vakken waar dat het geval is; bij de Rechten misschien? ik weet het niet. In mijn eigen vak, de arabistiek, en bij de Letteren in het algemeen, zijn de eisen die aan proefschriften worden gesteld in de loop der jaren steeds strenger en bloediger geworden; zo zeer dat zij haast niet meer realistisch zijn. Wij moeten promovendi tegenwoordig aanraden er niet zó veel werk van de maken. Een proefschrift hoeft geen 800 bladzijden te tellen en is geen levenswerk, maar een oefening in wetenschap. Als ik vakliteratuur lees en ik krijg een proefschrift onder ogen, ook dat van een later beroemd geworden geleerde, houd ik rekening met de mogelijkheid dat het niet zo goed zal zijn. Het is immers een jeugdwerk.
Tegelijkertijd wordt er echter met twee of drie maten gemeten. Sommige mensen moeten promoveren maar ze kunnen het niet. Dan wordt er een oogje toegeknepen; in sommige gevallen schrijft de professor zelf het halve proefschrift bij elkaar of hij laat het zijn medewerker doen, zodat het nog ergens op lijkt. Er zijn enkele redenen waarom flutproefschriften in zulke gevallen toch worden doorgelaten. Van promovendi uit verre landen met geringere academische standaards is meestal geen goed werk te verwachten; dan wordt zo’n proefschrift toch goedgekeurd omdat er bij voorbeeld een goed politiek contact is met het land van herkomst van de promovendus. Of gewoon uit mededogen: de jongen doet zijn best, hem zonder titel naar huis sturen zou een menselijk drama opleveren, dus dan wordt er iets geregeld. Dat is niet nieuw, het gebeurt al zeker honderd jaar. Ik heb Duitse proefschriften van inwoners van het Ottomaanse rijk gezien die nergens naar lijken maar wel tot de gewenste doctorstitel hebben geleid. Ik heb zelf meegemaakt dat een hufterige Egyptenaar werd gepromoveerd omdat dat politiek opportuun was of leek. Zo corrupt als in het door Thatcher ontworpen Engeland is het hier nog niet, waar promovendi de vakgroep zoveel geld opleveren dat deze zonder een flink aantal daarvan zou moeten sluiten. Een uitstekende Britse vakgenoot heb ik eens horen verzuchten dat hij nu al aan zijn tiende proefschrift bezig was. Hij bedoelde niet de begeleiding of correctie, nee, het schrijven ervan … . Hij schreef voor zijn leven. Misschien heeft dat ertoe bijgedragen dat die collega later aan de drank is geraakt.
De meeste nepproefschriften komen echter niet door dat soort corruptie tot stand, maar door traagheid van de promotor. Het komt voor dat die de promovendus in het luchtledige onderzoek laat doen en pas na twee, drie of vier jaar eens kijkt wat het geworden is. Wanneer dan blijkt dat de onderzoeker er niets van bakt wordt hij meestal niet weggejaagd maar krijgt hij toch de titel. De promovendus zou anders immers terecht kunnen protesteren: maar waarom hebt u dat niet eerder gezegd? Door zo’n onverkwikkelijke affaire zou de professor zijn goede naam verliezen, dus hij zal misschien zelf wat tekst aanleveren en de promotie in ieder geval door laten gaan. Er zijn natuurlijk beoordelaren en collega’s die dat doorzien, maar het verschijnsel is (in de alfavakken) zo algemeen, dat het stilzwijgend wordt geaccepteerd.

1 reactie

Opgeslagen onder Duitsland, Universiteit

Een Reactie op “Nepacademici 1

  1. (Geredde reacties:)

    Bob 02/28/2011 08:36:39 AM
    Ah, een stukje insider-informatie. Zeer informatief.
    Ik vraag me ook af hoe Guttenberg zo uitgebreid kon plagiëren en dan denken dat het niet opvalt. Een mogelijk antwoord is dat hij zelfs het plagiëren niet zelf heeft gedaan, maar de wetenschappelijke medewerker van het ministerie.
    —–
    emigrant 02/28/2011 08:56:24 AM
    Het Internet maakt het mogelijk, plagiaat op te sporen. Er zijn zelfs speciale programma’s voor.
    Prima idee, van die wetenschappelijke medewerker. Dan kan zu G. diens kop laten rollen en zelf nog lang en gelukkig leven.
    —–
    Leo 02/28/2011 09:16:20 AM
    De minister zou bij ons in Nederland nauwelijks met zijn titels hoeven strooien, hoewel er door een zekere elite ook hier nog wel eens mee wordt geshowd hoe goed men heeft opgelet op de lagere school. Je moet in NL opletten dat je niet bij je voornaam wordt aangesproken als ‘baas’. Zelf als je het land bestuurt ben je voor de meeste journalisten zelfs al ‘je’ of ‘jij’. En dat wilde die Duitse minister, die volgens mij van defensie net zo veel verstand heeft als van een goed kapsel, voorkomen. Herr Doktor maakt dat mensen afstand houden. En daar zijn ze in de Duitse hiërarchische verhoudingen volgens mij echt gek op. Het is en blijft een leuk land, maar soms, heel soms….
    —–
    Marjan 02/28/2011 11:33:57 AM
    Hoewel ik eigenlijk wel weet dat het soms zo gaat ben ik toch wel geschokt over dit verhaal. Een promotie is toch een serieus gebeuren waar een aantal vakgenoten bij betrokken zijn.
    In Wageningen kende ik iemand die (cum laude) afstudeerde terwijl haar eindscriptie nog niet af was. Ze deed iets sociologie-achtigs. Ze had beloofd het na het afstuderen zo snel mogelijk in te leveren maar door allerlei toestanden was daar niets van terecht gekomen.
    Ze ging solliciteren naar een baan die aansloot bij haar afstudeeronderwerp. De instelling waar ze solliciteerde vroeg of ze haar scriptie wilde opsturen.
    Er ontstond paniek, bij haar en de vakgroep. Ik weet niet hoe het is afgelopen, wel dat ze nu gepromoveerd is (cum laude) en professor is aan de Universiteit in Wageningen.
    Hier ging het overigens niet om fraude of zo. De dame is briljant en hardwerkend. Haar afstudeervak was veel te groot geworden.
    —–
    emigrant 02/28/2011 02:24:35 PM
    In Nederland heb ik mijn doctortitel ook nooit gevoerd; dat is toch licht belachelijk. Maar hier wel: het heeft me om te beginnen al zeer geholpen bij het vinden van een woning. Wie zou er immers niet graag aan een doctor verhuren?
    In Oostenrijk is het nog erger met de titels. Als je daar geen titel hebt kun je letterlijk niet worden aangesproken. Dus zo nodig verzin je maar iets: Herr Oberkuchenbäcker of zo.
    —–
    Xiwel 02/28/2011 04:29:38 PM
    Duidelijk verhaal en zo je het schrijft is het niet verwonderlijk.

    Die TeGoedenBerg is recent in 2007 gepromoveerd. Toen zat ie al een tijdje in de Bondsdag. Er werd dus al op hem gelet en dan vind ik het op z’n minst een beetje dom.

    Aan de andere kant wat stelt Bayreuth nu helemaal voor? Een gehucht verstopt in Noord-Beieren. Komt niet bepaald over als Oxford, Leiden of Marburg. 🙂
    —–
    emigrant 02/28/2011 06:15:22 PM
    Bayreuth heeft sinds 1975 een universiteit; bloedjong dus, hoewel dat er niet tegen hoeft te pleiten. Je kunt er in de gekste dingen promoveren: <a href="http://www.uni-bayreuth.de/promotion/index.html Interessant lijkt mij de richting Geistiges Eigentum und Gemeinfreiheit.
    —–
    emigrant 02/28/2011 07:11:13 PM
    Lastig is ook dat het Duitse leger over twee eigen universiteiten beschikt, die uiteraard onder zu Guttenberg vallen. Hoe kan hij daar nog een werkbezoek gaan brengen en tegen de jongens en meisjes zeggen dat ze goed hun best moeten doen?
    —–
    Xiwel 03/02/2011 03:58:50 PM
    Karl-Theodor zG is passé en opgevolgd door Thomas de Maizière.
    —–
    emigrant 03/02/2011 04:43:32 PM
    Tja, ik weet niet wat ik ervan denken moet.

Reageer

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s